اتصال کد ملی به کدپستی؛ گامی به سوی دولت الکترونیک یا ابزاری برای کنترل شهروندان؟

اتصال کد ملی به کدپستی؛ گامی به سوی دولت الکترونیک یا ابزاری برای کنترل شهروندان؟

🔹 امین کائیدی شادگان – یادداشت تحلیلی

سازمان ثبت احوال کشور در تازه‌ترین اعلام خود از اتصال کد ملی به کدپستی خبر داده است؛ اقدامی که در ظاهر، بخشی از روند دولت الکترونیک و تسهیل خدمات اداری به شمار می‌رود. صدور الکترونیکی گواهی ولادت، امکان انتخاب نام فرزند از طریق «سامانه تعاملی نام» و همکاری مشترک با شرکت ملی پست نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران به دنبال یکپارچه‌سازی داده‌های هویتی شهروندان هستند.

دولت الکترونیک و سرعت خدمات

بدون تردید، دیجیتالی شدن فرآیندهایی مانند ثبت نام و صدور گواهی ولادت، موجب کاهش مراجعات حضوری، صرفه‌جویی در زمان و هزینه و تسریع خدمات می‌شود. در نگاه نخست، این طرح می‌تواند یک دستاورد مثبت برای شهروندان و نشانه‌ای از حرکت ایران به سمت الگوهای نوین حکمرانی دیجیتال باشد.

پیامدهای اجتماعی و فرهنگی

اتصال کد ملی به کدپستی، فراتر از یک اقدام اداری ساده است. این سیاست به دولت امکان می‌دهد تصویر دقیق‌تری از جمعیت، محل سکونت و حتی تحولات جمعیتی داشته باشد. چنین داده‌هایی می‌تواند در برنامه‌ریزی شهری، خدمات اجتماعی و سیاست‌های مسکن مفید باشد. از سوی دیگر، ثبت نام فرزند به‌صورت آنلاین شاید خانواده‌ها را از فشارهای سنتی و اختلافات در فرآیند انتخاب نام برهاند، اما پرسش مهم این است: آیا همه مناطق کشور از زیرساخت و دسترسی برابر به این سامانه‌ها برخوردارند؟

امنیت و حریم خصوصی؛ حلقه مفقوده؟

یکپارچه‌سازی اطلاعات هویتی هر شهروند در کنار داده‌های مکانی، بی‌تردید حساسیت امنیتی بالایی دارد. اگر امنیت سایبری به‌درستی تأمین نشود، این پایگاه‌های داده می‌توانند به هدفی جذاب برای هکرها و سوءاستفاده‌کنندگان تبدیل شوند. از سوی دیگر، نبود قوانین شفاف در زمینه حفاظت از داده‌ها، نگرانی‌هایی جدی درباره حریم خصوصی و رصد بیش از حد زندگی شهروندان ایجاد می‌کند.

نقد و چالش‌ها

• آیا این طرح تنها به کلان‌شهرها و مناطقی با اینترنت پایدار محدود نخواهد شد؟
• ضمانت‌های حقوقی برای جلوگیری از استفاده نادرست از داده‌های شهروندان چیست؟
• تجربه‌های قبلی، مانند کارت هوشمند ملی، نشان داده که مشکلات فنی و تأخیر می‌تواند اعتماد عمومی را کاهش دهد.

جمع‌بندی

اتصال کد ملی به کدپستی، اگر با زیرساخت فنی مطمئن، امنیت سایبری قوی و قوانین حمایتی روشن همراه باشد، می‌تواند گامی جدی در مسیر دولت الکترونیک ایران باشد. اما اگر صرفاً به‌عنوان ابزاری برای تمرکز داده‌ها بدون پاسخ به دغدغه‌های اجتماعی و امنیتی اجرا شود، احتمالاً بیشتر از آن‌که رفاه بیاورد، نگرانی‌ها درباره کنترل و نظارت دولت بر زندگی روزمره مردم را تشدید خواهد کرد.

نویسنده: