امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک
از پرونده هستهای تا خروج آمریکا از توافق و افول قدرت نظامی آمریکا
از پرونده هستهای تا خروج آمریکا از توافق و افول قدرت نظامی آمریکا این تحلیل به یک روند چندلایه در تنشهای میان ایران و آمریکا اشاره میکند؛ روندی که از موضوع هستهای شروع شد و به حوزههای موشکی، منطقهای و حالا توانمندیهای دریایی کشیده شده است. ۱️⃣ از پرونده هستهای تا خروج آمریکا از
کرونا :
امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک
از پرونده هستهای تا خروج آمریکا از توافق و افول قدرت نظامی آمریکا
این تحلیل به یک روند چندلایه در تنشهای میان ایران و آمریکا اشاره میکند؛ روندی که از موضوع هستهای شروع شد و به حوزههای موشکی، منطقهای و حالا توانمندیهای دریایی کشیده شده است.
۱️⃣ از پرونده هستهای تا خروج آمریکا از توافق
اختلاف اصلی در دهههای اخیر حول برنامه هستهای ایران شکل گرفت که در نهایت به توافق در سال ۲۰۱۵ انجامید. این توافق با هدف محدودسازی برنامه هستهای ایران در برابر رفع تحریمها امضا شد، اما در سال ۲۰۱۸ دولت از آن خارج شد و دوباره تحریمها را بازگرداند. از آن زمان مذاکرات غیرمستقیم برای احیای توافق بارها مطرح شد ولی به نتیجه قطعی نرسید.
۲️⃣ گسترش اختلاف به برنامه موشکی
پس از تشدید فشارها، بحث توان موشکی ایران — بهویژه موشکهای بالستیک و ادعای توسعه موشکهای هایپرسونیک — به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شد. آمریکا این برنامه را تهدیدی برای متحدانش در منطقه میداند، در حالی که ایران آن را بخشی از بازدارندگی دفاعی خود معرفی میکند.
۳️⃣ تمرکز بر توان دریایی و نبرد نامتقارن
در سالهای اخیر توجهها به توان دریایی ایران در خلیج فارس و دریای عمان جلب شده؛ بهویژه راهبرد «نبرد نامتقارن» در برابر ناوهای بزرگ آمریکا مانند ناوهای هواپیمابر. حضور ناوگان پنجم آمریکا در منطقه و عبور ناوهای هواپیمابر از تنگه هرمز همواره یکی از نقاط حساس تنش بوده است.
۴️⃣ آیا آمریکا «نمیفهمد» یا محاسبه متفاوتی دارد؟
از نگاه تحلیلگران روابط بینالملل، مسئله معمولاً به «نفهمیدن» تقلیل داده نمیشود، بلکه به تفاوت در برآورد قدرت، هزینه و فایده بازمیگردد.
- آمریکا سعی میکند موازنه قوا و امنیت متحدان منطقهای خود را حفظ کند.
- ایران تلاش میکند نشان دهد که هزینه حضور نظامی گسترده آمریکا در منطقه بالا رفته است.
به بیان دیگر، هر دو طرف در چارچوب منافع و برداشت امنیتی خود عمل میکنند، اما این برداشتها الزاماً همپوشان نیستند.
حال کمی پا را فراتر می گذاریم؛
موضوعی که مطرح میکنیم دو لایه دارد:
۱) موازنه ژئوپلیتیک در خاورمیانه
۲) تغییر تصویر آمریکا در افکار عمومی داخل خود آمریکا و منطقه
سعی میکنیم تحلیلی غیرشعاری و ساختاری ارائه بدهم.
۱️⃣ تغییر موازنه ژئوپلیتیک در خاورمیانه
کاهش تمرکز آمریکا بر منطقه
از زمان دولت به بعد، راهبرد «چرخش به آسیا» مطرح شد؛ یعنی تمرکز اصلی آمریکا از خاورمیانه به رقابت با چین منتقل شود. این روند در دوره و سپس هم ادامه یافت.
نتیجه:
- کاهش تمایل آمریکا به درگیریهای پرهزینه زمینی
- اتکا بیشتر به تحریم، ائتلافسازی و بازدارندگی دریایی
ظهور بازیگران منطقهای مستقلتر
در دهه اخیر:
- ایران شبکه نفوذ منطقهای خود را تثبیت کرده.
- عربستان به سمت تنوعبخشی روابط (چین، روسیه) رفته.
- ترکیه سیاست خارجی مستقلتری دنبال میکند.
- توافق ایران و عربستان با میانجیگری نشان داد انحصار دیپلماتیک آمریکا شکسته است.
این یعنی منطقه از حالت «تکقطبی تحت مدیریت آمریکا» فاصله گرفته.
۲️⃣ تغییر تصویر آمریکا در خاورمیانه
در افکار عمومی منطقه چند عامل تصویر آمریکا را تضعیف کرده:
- جنگ (۲۰۰۳)
- جنگ (۲۰۰۱–۲۰۲۱)
- حمایت بیقید و شرط از در بحرانهای اخیر
در بسیاری از جوامع منطقه، این موارد به عنوان استاندارد دوگانه یا مداخلهگری دیده میشود.
اما در سطح دولتها، آمریکا همچنان:
- بزرگترین تأمینکننده تسلیحات منطقه است
- حضور نظامی گسترده دارد
- شریک امنیتی اصلی چند کشور عربی است
یعنی تصویر افکار عمومی با واقعیت روابط دولتها متفاوت است.
۳️⃣ آیا در داخل آمریکا هم تصویر در حال تغییر است؟
بله، اما نه لزوماً به معنای پذیرش روایت «شیطان بزرگ»، بلکه به شکل:
- خستگی از جنگهای خارجی
- افزایش گرایشهای انزواگرایانه
- انتقاد از هزینههای حضور نظامی خارجی
هم در جناح راست و هم چپ آمریکا نوعی تردید نسبت به «پلیس جهان بودن» دیده میشود.
۴️⃣ آیا قدرت آمریکا در منطقه واقعاً رو به افول است؟
وابسته به تعریف «قدرت» است:
🔹 نظامی: هنوز برتری قاطع دارد.
🔹 اقتصادی: همچنان اهرم تحریم بسیار مؤثر است.
🔹 مشروعیت نرم (Soft Power): در منطقه کاهش یافته.
🔹 انحصار ژئوپلیتیک: شکسته شده.
در واقع، ما با «افول مطلق» روبهرو نیستیم، بلکه با گذار از هژمونی بدون رقیب به رقابت چندقطبی روبهرو هستیم.
نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0