سخنان پزشکیان در مورد کریدور زنگزور و حفظ هوشیاری ژئوپلیتیکی، دو قطبی سازی

سخنان پزشکیان در مورد کریدور زنگزور و حفظ هوشیاری ژئوپلیتیکی، دو قطبی سازی ، با این نکات تحلیل کامل‌تری ارائه می‌دهم:

۱- منافع ملی ایران

• پزشکیان رئیس جمهور جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده که کریدور زنگزور «بزرگنمایی» شده و «خواسته‌های ایران رعایت شده»؛ این لحن، بر کاهش تنش و اطمینان‌بخشی استوار است.
• با این حال، اگر فرض کنیم او مسیر سیاسی جریان‌های ضدایرانی را کمی نادرست ارزیابی کرده باشد، ممکن است تهدیدات بلندمدتِ پنهان در ساختار این کریدور (مثل نفوذ زیرساختی یا نرم) از نگاه دولت فعلی کمتر دیده شود.
• در چنین سناریویی، منافع ملی ممکن است در کوتاه‌مدت محفوظ بماند ولی در بلندمدت آسیب‌پذیر شود، به‌ویژه اگر تغییرات تدریجی در کنترل مسیرها رخ دهد.

۲- مسیر ارتباطی ایران با اروپا

• طبق گفته پزشکیان، مسیر ایران به اروپا «بسته نشده» و تمامیت ارضی ارمنستان حفظ شده.
• اما اگر گروه‌های ضدایرانی یا متحدان غربی موفق شوند مدیریت یا امنیت این مسیر را در دست بگیرند، ایران ممکن است در آینده با هزینه‌های بالاتر یا محدودیت‌های سیاسی مواجه شود.
• برداشت خوش‌بینانه بیش از حد می‌تواند باعث شود ایران دیر متوجه تغییرات ژئوپلیتیکی شود.

۳- حضور آمریکا در منطقه

• نگرانی پزشکیان از حضور یک شرکت آمریکایی و هشدار سنایی درباره ورود قدرت‌های فرامنطقه‌ای، نقطه اشتراک جدی در این پرونده است.
• با این حال، اگر دولت یا رسانه‌ها این بحث را به دو قطبی داخلی تبدیل کنند (مثلاً «نگران‌ها» در برابر «آرام‌سازها»)، تمرکز افکار عمومی از خطرات واقعی حضور آمریکا برداشته شده و صرفاً به یک جدل سیاسی داخلی تبدیل می‌شود.
• این نوع دو قطبی‌سازی می‌تواند به نفع طرف‌های خارجی تمام شود چون ایران درگیر اختلافات داخلی می‌شود و از انسجام ملی در سیاست خارجی کاسته می‌شود.

۴- عکس‌العمل احتمالی ایران

با لحاظ دو نکته جدید:

1. دیپلماسی آرام اما دقیق برای جلوگیری از سوءبرداشت‌ها و پرهیز از افتادن در دام خوش‌بینی یا بدبینی افراطی.
2. مدیریت روایت داخلی به‌گونه‌ای که دو قطبی‌سازی داخلی بر سر قفقاز و زنگزور شکل نگیرد و موضوع از چارچوب «منافع ملی» خارج نشود.
3. رصد عمیق اقدامات آمریکا و متحدانش در پروژه، حتی اگر فعلاً تهدیدی فوری به نظر نرسد.
4. طرح مسیرهای جایگزین و افزایش نفوذ اقتصادی برای جلوگیری از وابستگی به مسیرهایی که ممکن است تحت نفوذ جریان‌های ضدایرانی قرار گیرند.

جمع‌بندی تقویت‌شده

موضع رسمی دولت (به روایت پزشکیان) تلاش دارد فضای رسانه‌ای را آرام کند و نشان دهد که خطوط قرمز ایران رعایت شده. اما دو ریسک وجود دارد:

• برداشت نادرست یا کم‌برآورد کردن مسیر جریان‌های ضدایرانی که ممکن است با گذر زمان منافع ملی را تضعیف کند.
• دو قطبی‌سازی داخلی که تمرکز مردم و نخبگان را از خطرات واقعی به دعواهای سیاسی داخلی منحرف می‌کند.

بنابراین، بهترین راهبرد برای ایران، حفظ هوشیاری ژئوپلیتیکی، جلوگیری از شکاف داخلی و همزمان استفاده از دیپلماسی پیش‌دستانه است.

.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای