رایج‌ترین روش‌های اختلاس و زمین‌خواری در شهرداری‌ها

با توجه به نکاتی که دادیم (کمک چند کارمند شهرداری، اداره ثبت املاک و زمین‌شناسی)، این سناریوها از رایج‌ترین روش‌های اختلاس و زمین‌خواری در شهرداری‌هاست که در بسیاری از پرونده‌های فساد شهری دیده شده:

✅ ۱) تغییر کاربری غیرقانونی زمین‌ها

• چند کارمند شهرداری می‌توانند با صدور مجوز تغییر کاربری به‌ظاهر قانونی (مثلاً از فضای سبز به مسکونی یا تجاری) ارزش ملک را چندین برابر کنند.
• برای رسمی کردن این تغییر کاربری، نیاز به هماهنگی اداره ثبت املاک است تا کاربری جدید در سند رسمی ثبت شود.
• کارشناسان زمین‌شناسی هم ممکن است گزارش جعلی مبنی بر «امکان ساخت» یا «نبود خطر زمین‌لغزش یا سیل» تهیه کنند تا مجوز ساخت راحت‌تر صادر شود.

✅ ۲) ثبت صوری یا دوباره‌فروشی زمین‌های ملی یا منابع طبیعی

• برخی زمین‌ها متعلق به دولت یا منابع طبیعی هستند اما با تبانی در اداره ثبت و کارمندان شهرداری، این زمین‌ها به نام اشخاص حقیقی یا شرکت‌های صوری ثبت می‌شود.
• پس از ثبت، به‌عنوان زمین شخصی فروخته می‌شوند. این روش در بسیاری از پرونده‌های زمین‌خواری کلان استفاده شده.

✅ ۳) جعل یا دستکاری نقشه‌های تفکیک

• با همکاری کارمندان شهرداری و نقشه‌برداران زمین‌شناسی، ابعاد واقعی قطعات زمین دستکاری شده و در نقشه‌های رسمی تغییر می‌کند.
• مثلا زمین ۱۰۰۰ متری در اسناد به ۱۲۰۰ متر تبدیل می‌شود و اضافه‌متراژ به‌صورت غیرقانونی فروخته می‌شود.

✅ ۴) صدور پروانه‌های ساخت صوری یا بدون اعتبار

• پروانه ساخت برای زمین‌هایی که امکان ساخت ندارند (مثلاً در محدوده حریم رودخانه یا زمین‌های با کاربری کشاورزی) صادر می‌شود.
• زمین با این پروانه جعلی به قیمت چند برابر به خریدار بی‌اطلاع فروخته می‌شود.

✅ ۵) پنهان کردن بدهی یا عوارض شهرداری

• کارمندان متخلف شهرداری با حذف یا کاهش بدهی عوارض نوسازی، پروانه و … در سیستم مالی شهرداری، به خریدار یا مالک تخفیف غیرقانونی می‌دهند و بخشی از مبلغ تخفیف را به جیب می‌زنند.

✅ ۶) واگذاری زمین‌های مشاع به افراد خاص

• با همکاری ثبت و شهرداری، زمین‌های مشاع که مالکیت مشخصی ندارند (مثل زمین‌های وقفی یا موقوفه) به نام اشخاص خاص منتقل می‌شود.

📌 جمع‌بندی
در همه این روش‌ها، سه ضلع اصلی فساد:
۱) چند کارمند شهرداری (برای مجوزها و اسناد ساخت)
۲) ثبت املاک (برای تغییر یا جعل مالکیت)
۳) زمین‌شناسی یا نقشه‌برداری (برای جعل گزارش‌های کارشناسی)
با هم همکاری می‌کنند و زمینه‌ساز سوءاستفاده‌های کلان می‌شوند.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای