مصر میان دو جبهه؛ نقش قاهره در توازن جنگ ایران-اسرائیل و بحران اوکراین-روسیه

مصر میان دو جبهه؛ نقش قاهره در توازن جنگ ایران-اسرائیل و بحران اوکراین-روسیه

مقدمه: قاهره در تلاقی دو بحران

مصر به‌عنوان یکی از قدرت‌های منطقه‌ای عربی، نه‌تنها در شمال آفریقا بلکه در خاورمیانه و حتی فراتر از آن نقش توازنی ایفا می‌کند. همزمانی تنش‌های تهران و تل‌آویو با بحران جهانی اوکراین-روسیه، جایگاه مصر را حساس‌تر کرده است.

مصر و جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل

الف) موضع رسمی قاهره: سکوت حساب‌شده

مصر در برابر جنگ کوتاه و پرتنش ایران و اسرائیل موضعی محتاطانه اتخاذ کرد؛ نه حمایت آشکار از ایران، نه پشتیبانی از اسرائیل. سیاست قاهره هماهنگ با مواضع عربستان و امارات بود، با هدف حفظ ثبات منطقه‌ای و پرهیز از درگیری‌های مستقیم.

ب) نگرانی از گسترش جنگ به غزه و سینا

مصر به‌دلیل همسایگی با غزه و حساسیت شبه‌جزیره سینا، از گسترش درگیری به مرزهای شرقی‌اش نگران است. تحرکات نظامی مصر در مناطق رفح و العریش، نشانه‌ای از آمادگی برای مقابله با سناریوی بی‌ثباتی احتمالی است.

ج) واسطه‌گری خاموش مصر

مصر سابقه تاریخی میانجی‌گری بین اسرائیل و گروه‌های مقاومت فلسطینی را دارد. در صورت گسترش جنگ ایران-اسرائیل به لبنان یا سوریه، نقش میانجی‌گرانه قاهره می‌تواند بار دیگر فعال شود، هرچند پشت پرده و غیررسمی.

مصر و بحران اوکراین-روسیه

الف) منافع ژئواکونومیک: از گندم تا سوخت

مصر بزرگ‌ترین واردکننده گندم جهان است و روسیه و اوکراین از تأمین‌کنندگان اصلی آن‌اند. جنگ باعث افزایش قیمت‌ها و نارضایتی داخلی شد، و دولت مصر ناچار به مداخله برای کنترل بازار آرد و نان شد.

ب) روابط متوازن قاهره با کرملین و غرب

مصر از خریداران عمده تسلیحات روسی (از جمله MiG-29 و سامانه‌های پدافندی S-300) است، اما هم‌زمان سالانه بیش از ۱.۳ میلیارد دلار کمک نظامی از آمریکا دریافت می‌کند. سیاست خارجی قاهره در این بحران، حفظ توازن و اجتناب از جانبداری علنی بوده است.

ج) موقعیت ژئواستراتژیک کانال سوئز

کانال سوئز در دوران جنگ اوکراین-روسیه به‌عنوان شاهراه حیاتی انرژی و تجارت اهمیت دوچندانی یافت. مصر از افزایش تردد کشتی‌ها و درآمدهای ترانزیتی بهره‌مند شد، اما همزمان زیر فشار غرب برای همراهی با تحریم‌های ضدروسی نیز قرار گرفت.

تلاقی دو بحران در قاهره: تهدید یا فرصت؟

مصر می‌کوشد از هر دو بحران بهره استراتژیک ببرد بدون آنکه وارد درگیری مستقیم شود. سیاست قاهره را می‌توان «توازن در طوفان» دانست؛ از بهره‌برداری اقتصادی گرفته تا نقش‌آفرینی دیپلماتیک منطقه‌ای.

جمع‌بندی: مصر در موقعیت تماشاگر فعال

قاهره نه بی‌طرف کامل است، نه بازیگر مستقیم میدان؛ بلکه «تماشاگر فعالی» است که کارت‌هایش را با احتیاط بازی می‌کند. آینده نقش مصر در هر دو بحران، به توانایی این کشور در حفظ تعادل میان بازیگران بزرگ جهانی و منطقه‌ای وابسته خواهد بود.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای