فیلِ پشت سپر

فیلِ پشت سپر؛ ساختار نظامی هند در گذار به فرماندهی تئاتری

مقدمه

هند، بزرگ‌ترین دموکراسی جهان با جمعیتی بیش از ۱.۴ میلیارد نفر، یکی از معدود کشورهایی است که هم‌زمان در دو جبهه هسته‌ای با چین و پاکستان روبه‌روست. از ۲۰۲۰ به این سو، دهلی‌نو مسیر اصلاحات ژرفی را برای «یک‌پارچگی عملیاتی» آغاز کرده و می‌کوشد ۱۷ فرماندهی تک‌خدمتی موجود را در سه فرماندهی تئاتری زمینی، دریایی و هوایی ادغام کند.

۱. چارچوب حقوقی و روابط غیرنظامی–نظامی

قانون تازهٔ «فرمان، کنترل و انضباط سازمان‌های بین‌خدمتی ۲۰۲۳» اختیار کامل انضباطی و اداری را به فرماندهان سازه‌های سه‌خدمتی اعطا کرد؛ اقدامی که به گفتهٔ ستاد مشترک، ستون حقوقیِ لازم برای ظهور فرماندهی‌های تئاتری است.
نقش وزیر دفاع و کمیتهٔ سیاسی–امنیتی کابینه در سیاست‌گذاری حفظ شده، اما از ۲۰۲۲، رئیس ستاد دفاعی (CDS) ژنرال آنیل چوهان به‌عنوان نقطهٔ اتصال سطوح سیاسی و عملیاتی، ابتکار «Jointness 2.0» را هدایت می‌کند.

۲. فرماندهی‌های تئاتری؛ نقشهٔ راه ۲۰۲۵–۲۰۲۷

سه فرماندهی پیشنهادی چنین‌اند:

فرماندهی شمالی (لکه‌نو) برای مهار چین در امتداد خط کنترل واقعی؛

فرماندهی غربی (جیپور) برای جبههٔ پاکستان؛

فرماندهی دریایی (تیرووانانتاپورام) برای اقیانوس هند.
دولت در خرداد ۱۴۰۴ خورشیدی (ژوئن ۲۰۲۵) آیین‌نامهٔ اجرایی فرماندهان آتی را ابلاغ کرد و اعلام نمود «سال ۲۰۲۵ سال اصلاحات» است، اما گزارش کمیسیون دفاع مجلس یادآور شد که «مسائل پیچیده» در تقسیم دارایی‌ها و هویت نهادی، هنوز حل نشده است.

۳. نیروی زمینی؛ از لشکرِ حجیم تا ارتش چاب

نیروی زمینی هند با حدود ۱.۲ میلیون نفر، سومین ارتش جهان است، اما برنامهٔ Agnipath از ۲۰۲۳ جذب سربازان قراردادی چهار‌ساله را آغاز کرد تا سن، مهارت فنی و هزینه‌های بازنشستگی را مدیریت کند. آزمون ورودی ۲۰۲۵ برای ۲۵ هزار جایگاه، همین هفته منتشر شد.
با گذشت دو سال، ستاد ارتش اعلام کرد همسان‌سازی مرخصی و مزایای جانیِ آنگیویـرها با نیروهای دائم و حتی افزایش سقف سنی به ۲۳ سال در دست بررسی است.

۴. نیروی هوایی؛ شکاف اسکادرانی و رهیافت بومی

هند به جای ۴۲ اسکادران مصوب، اکنون ۳۱ اسکادران عملیاتی دارد. وزارت دفاع پس از تأخیر ۱۲ ماهه در تأمین موتورهای GE، تحویل منظم جنگندهٔ سبک تجاس Mk-۱A را از فروردین ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵) از سر گرفت.
در حاشیهٔ «آئرو ایندیا ۲۰۲۵» اعلام شد ۵۵٪ نخستین نمونهٔ تجاس Mk-۲ تکمیل شده و پرواز اول آن برای بهار ۱۴۰۵ برنامه‌ریزی شده است؛ تولید انبوه می‌تواند از ۱۴۰۸ آغاز شود.

۵. نیروی دریایی؛ از ویکرانت تا سه‌وجهی هسته‌ای

حضور ناو هواپیمابر بومی INS Vikrant پس از دریافت تأیید نهایی عملیاتی در آذر ۱۴۰۳، توان دریایی را متحول کرد و در بهار ۱۴۰۴ در تمرین مشترک VARUNA-۲۰۲۵ کنار «شارل دوگل» فرانسه به نمایش درآمد.
در لایهٔ بازدارندگی، دومین زیردریایی بالستیک هسته‌ای INS Arighat در شهریور ۱۴۰۳ وارد خدمت شد و برنامهٔ S۴* در مهر همان سال به آب‌اندازی رسید؛ گامی اساسی برای تکمیل «سه‌وجهی هسته‌ای» هند.

۶. دامنه‌های نوین؛ سایبری، فضا و اطلاعات

آژانس سایبری دفاعی (DCyA) که از ۱۴۰۰ عملیاتی شده، با آموزش تخصصی ۷۰ نفره در دانشگاه صنعتی کانپور، به‌دنبال تربیت «رزم‌آوران سایبری» برای جنگ ترکیبی است.
در حوزهٔ فضا، فرماندهی یک‌پارچهٔ فضایی از ۲۰۲۴ زیر نظر IDS فعال است و سامانه‌های تجسسی CARTOSAT و ماهواره‌های G-SAT ارتباط امن تاکتیکی را پشتیبانی می‌کنند.

۷. بودجه و خودکفایی؛ «آتمنیرهار بهارات» در عمل

بودجهٔ دفاعی ۲۰۲۵–۲۶ با رشد ۱۰٪ به ۶.۸۱ تریلیون روپیه رسید؛ ۲۶٪ آن صرف نوسازی می‌شود و ۷۵٪ سفارش‌ها به صنعت داخلی اختصاص دارد.
افزایش ۱۲٪ اعتبار R&D، پیشران پروژه‌های بومی هوش مصنوعی، رباتیک و پهپادهای رزمی است؛ سیاستی که هدف آن کاهش وابستگی به واردات و تقویت صادرات نظامی تا ۲۰۳۰ است.

۸. چالش‌ها و گلوگاه‌ها

رقابت بین‌خدمتی: واگذاری دارایی‌ها به فرماندهی‌های تئاتری می‌تواند بر توازن قدرت داخلی اثر بگذارد.

شکاف فناوری پیشرفته: تحریم‌های محتمل غرب علیه چین، فرصت دسترسی آسان به زیرسامانه‌های کلیدی را محدود می‌کند.

تهدید محور سه‌گانه: CDS چوهان هم‌گرایی چین، پاکستان و بنگلادش را خطری تازه برای ثبات هند دانسته است.

جمعیت جوان و اشتغال نظامی: اگر تنها ۲۵٪ آنگیویـرها پس از چهار سال ابقا شوند، فشار اجتماعی بر بازار کار غیرنظامی افزایش می‌یابد.

۹. سناریوی ۱۴۰۷ (۲۰۲۸)؛ مسیر پیش رو

شاخص خوش‌بینانه میانه بدبینانه

فرماندهی‌های تئاتری هر سه فرماندهی عملیاتی فقط فرماندهی دریایی تکمیل مناقشات بودجه‌ای و توقف پروژه
اسکادران‌های IAF ۳۶ اسکادران با تجاس Mk-۱A ۳۳ اسکادران ۳۱ اسکادران و تداوم کمبود
زیردریایی‌های هسته‌ای ۳ SSBN + ۱ SSN فعال ۲ SSBN تأخیر در S۴ و S۴*
استخدام Agnipath retention ۵۰٪ ۲۵٪ افت روحیه و خروج سرمایه انسانی

جمع‌بندی

ساختار نظامی هند در آستانهٔ دگرگونی‌ای کم‌سابقه است: از لشکرهای حجیمِ مرزبانی تا نیروهای تئاتری چند‌دامنه‌ای که زیر چتر فرماندهی داده‌بنیان عمل می‌کنند. اما موفقیت این گذار، به حل چالش‌های نهادی، توازن بودجه و جذب فناوری بستگی دارد. دهلی‌نو اگر بتواند اصلاحات ۲۰۲۵ را تا پیش از ۲۰۲۸ نهادینه کند، نه‌فقط توازن قوا در آسیای جنوبی، که معماری امنیتی اقیانوس هند را نیز بازتعریف خواهد کرد.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای