ناتو در آستانه بحران؟ سناریوی فروپاشی

ناتو در آستانه بحران؟ سناریوی فروپاشی در صورت دخالت در جنگ ایران و اسرائیل

مقدمه: اتحاد کهنه در میدان تازه؟

پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که در سال ۱۹۴۹ برای مقابله با تهدید شوروی شکل گرفت، اکنون در برابر نوعی تهدید غیرمتعارف و منطقه‌ای قرار گرفته است: جنگ احتمالی میان ایران و اسرائیل. این سناریو می‌تواند یکی از پیچیده‌ترین آزمون‌های تاریخی برای انسجام و هویت ناتو باشد. در جهانی پر از قطب‌بندی‌های تازه، آیا اتحاد کهنه می‌تواند مأموریتی تازه تعریف کند یا در مسیر فروپاشی قرار خواهد گرفت؟

خطوط قرمز ناتو؛ چه چیزی مداخله را ممکن می‌کند؟

بر اساس ماده ۵ پیمان ناتو، این سازمان تنها در صورتی وارد جنگ می‌شود که یکی از اعضایش مورد حمله قرار گیرد. اما اسرائیل عضو ناتو نیست. با این حال، نزدیکی سیاسی–نظامی اسرائیل با آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان و نیز همکاری‌های اطلاعاتی–نظامی با ناتو، احتمال کشیده شدن سازمان به این بحران را افزایش می‌دهد. اگر در جریان جنگ، ایران یا متحدانش به منافع یا نیروهای آمریکایی در منطقه حمله کنند، ممکن است آمریکا خواستار همراهی ناتو شود – همان‌طور که پس از ۱۱ سپتامبر رخ داد.

شکاف‌های درونی ناتو بر سر خاورمیانه

خاورمیانه همواره یکی از موضوعات اختلاف‌برانگیز در درون ناتو بوده است. آمریکا و بریتانیا اغلب طرفدار مداخله نظامی و برخورد قاطع هستند، اما کشورهای اروپای غربی مانند آلمان و فرانسه تمایل دارند از درگیری مستقیم پرهیز کنند. ترکیه، عضو کلیدی ناتو، مواضعی متغیر دارد و روابطش با اسرائیل و ایران پیچیده است. کشورهایی چون مجارستان، اسلواکی یا یونان نیز اغلب سیاست خارجی مستقلی در قبال ایران دارند و ممکن است در برابر ورود ناتو به جنگ مقاومت کنند.

پیامدهای احتمالی مداخله

ورود ناتو به جنگ ایران و اسرائیل، پیامدهای سنگینی دارد: گسترش دامنه جنگ به خلیج فارس، تهدید جدی تأمین انرژی برای اروپا، خطر حملات سایبری به زیرساخت‌های اعضای ناتو، و احتمال اعتراضات داخلی در کشورهای عضو. کشورهای اروپایی ممکن است تحت فشار افکار عمومی، از همراهی با آمریکا سر باز زنند. در این صورت، بحران فرماندهی، ناهماهنگی اطلاعاتی، و تضعیف همبستگی درون ناتو، امری قطعی خواهد بود.

آیا فروپاشی محتمل است؟

فروپاشی ناتو الزاماً به معنای انحلال رسمی نیست؛ ممکن است به‌صورت نرم رخ دهد: بی‌عملی در بحران، کاهش مشارکت اعضا، اختلاف در بودجه و مأموریت‌ها. اما در سناریویی شدید، اگر چند کشور به‌صراحت از همراهی با آمریکا در این جنگ خودداری کنند یا حتی مشارکت خود در ساختار نظامی ناتو را تعلیق نمایند، مشروعیت ناتو به‌طرز جدی زیر سؤال خواهد رفت. چنین شکافی می‌تواند آغاز مسیر فروپاشی تدریجی یا شکل‌گیری نسخه‌ای جدید از ناتو باشد.

نتیجه‌گیری

جنگ احتمالی میان ایران و اسرائیل، آزمونی بی‌سابقه برای ناتو خواهد بود. این سازمان باید تصمیم بگیرد که آیا در بحران‌هایی فراتر از مرزهای خود مداخله کند یا صرفاً به تعهدات اولیه‌اش پایبند بماند. هر انتخابی، پیامدهایی ژرف برای انسجام، مشروعیت و آینده این اتحاد نظامی دارد. در این دوراهی، ناتو شاید بیش از هر زمان دیگری به پایان عمر سیاسی خود نزدیک شود.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای