تاج زیر چتر واشنگتن؟

تاج زیر چتر واشنگتن؟

نقش قدرت‌های خارجی در مهندسی قدرت در عربستان سعودی

آمریکا؛ حامی سنتی و معمار ولیعهد جدید

از زمان دیدار تاریخی «ملک عبدالعزیز و روزولت» در سال ۱۹۴۵، روابط ریاض و واشنگتن با نفت و امنیت پیوند خورده است. اما در دهه اخیر، این رابطه وارد فاز جدیدی شده؛ فازی که در آن آمریکا نقش پشت‌پرده در تحکیم ولیعهدی محمد بن سلمان ایفا کرده است.
دلایل این حمایت:
– بن سلمان وعده سرمایه‌گذاری سنگین در شرکت‌های آمریکایی را داده.
– او دشمن سرسخت ایران معرفی شده.
– عربستان با میانجی‌گری آمریکا به عادی‌سازی روابط با اسرائیل نزدیک شده.
با این حال، حمایت آمریکا چک سفید امضا نیست. در سال ۲۰۱۸، پس از قتل جمال خاشقجی، فشار افکار عمومی در آمریکا بالا رفت و کنگره خواهان تحریم ولیعهد شد. این فشارها نشان داد که اگر منافع واشنگتن به خطر بیفتد، حمایت سیاسی از MBS می‌تواند به‌راحتی کاهش یابد.

بریتانیا؛ مشاور خاموش اما تأثیرگذار

بریتانیا، گرچه دیگر ابرقدرت نیست، اما نقش کلیدی در آموزش، تجهیز، و مشاوره امنیتی به عربستان ایفا می‌کند. بسیاری از ساختارهای امنیتی و دیوانی سعودی بر اساس مدل بریتانیایی طراحی شده‌اند.
نقش ویژه لندن:
– آموزش افسران گارد سلطنتی
– فروش سیستم‌های نظارتی و شنود
– تسهیل ارتباطات غیررسمی خاندان سعودی با غرب
در صورت بی‌ثباتی سیاسی، بریتانیا می‌تواند از طریق همین کانال‌های قدیمی، بر روند انتقال قدرت یا حتی انتخاب جایگزین برای ولیعهد تأثیر بگذارد.

امارات؛ هم‌پیمان یا رقیب پنهان؟

امارات متحده عربی به‌ویژه محمد بن زاید (MBZ)، یکی از نزدیک‌ترین متحدان محمد بن سلمان است. بسیاری از اقدامات امنیتی و سیاسی عربستان در سال‌های اخیر، با مدل‌برداری از ابوظبی انجام شده.
اما این رابطه همیشه دوستانه نیست. در برخی پرونده‌ها مانند یمن یا اوپک، امارات منافع مستقل خود را دنبال کرده و گاهی حتی تلاش کرده مسیر ریاض را تحت‌الشعاع قرار دهد.
سناریوی قابل‌توجه این است که در صورت بی‌ثباتی در عربستان، امارات ممکن است با هماهنگی آمریکا یا اسرائیل، از انتقال آرام قدرت به چهره‌ای دیگر حمایت کند تا منافع منطقه‌ای‌اش حفظ شود.

اسرائیل؛ پیوند امنیتی پنهان

روابط ریاض و تل‌آویو، گرچه رسمی نیست، اما از لحاظ اطلاعاتی، امنیتی و سایبری در حال توسعه است. شرکت‌های فناوری اسرائیلی در حوزه سایبری، نظارت، و امنیت دیجیتال به عربستان خدمات می‌دهند — حتی در سرکوب مخالفان.
هرچند عربستان هنوز رسماً اسرائیل را به رسمیت نشناخته، اما نهادهای اطلاعاتی دو کشور در مواردی مثل ایران یا یمن همکاری می‌کنند. در شرایط بحران، تل‌آویو ممکن است از ثبات رژیم سعودی حمایت کند یا برعکس، در صورت چرخش موضع ریاض، در طراحی جایگزین دخیل شود.

چین و روسیه؛ اهرم‌های توازن نرم

در سال‌های اخیر، عربستان به‌طور هوشمندانه روابط خود را با چین و روسیه گسترش داده تا وابستگی مطلق به غرب را کاهش دهد:
– سرمایه‌گذاری در پروژه‌های انرژی مشترک با چین
– خرید تسلیحات از روسیه
– تقویت روابط دیپلماتیک با بلوک شرق
این روابط باعث شده محمد بن سلمان در چانه‌زنی با غرب دست بازتری داشته باشد. اما باید دانست که نه چین و نه روسیه در صورت وقوع بحران سیاسی در عربستان، احتمالاً مداخله فعال نخواهند کرد — دست‌کم نه در سطح طراحی جایگزین قدرت.

جمع‌بندی: تاجی در دستان چند قدرت؟

محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، تصویر یک رهبر مقتدر داخلی را از خود ارائه می‌دهد. اما پشت این تصویر، شبکه‌ای از بازیگران بین‌المللی قرار دارد که منافع، ابزار و نفوذ خود را در ساختار قدرت سعودی تعبیه کرده‌اند.
در صورت بروز بحران، این قدرت‌ها می‌توانند:
– از حفظ MBS دفاع کنند
– یا در فرآیند جایگزینی آرام و هدفمند او نقش داشته باشند
پادشاهی سعودی، اگرچه ساختاری مطلقه دارد، اما تاجش تنها در ریاض ساخته نمی‌شود — بخشی از آن در واشنگتن، لندن، ابوظبی و تل‌آویو شکل گرفته و نگهداری می‌شود.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای