از ریزش اپوزیسیون تا رویش اعتراضات ضدصهیونیستی؛ جنگ چگونه معادلات افکار عمومی اروپا را تغییر داد؟

از ریزش اپوزیسیون تا رویش اعتراضات ضدصهیونیستی؛ جنگ چگونه معادلات افکار عمومی اروپا را تغییر داد؟

گاهی جنگ، پیش از آنکه معادلات نظامی را تغییر دهد، نقاب‌ها را از چهره‌ها کنار می‌زند و واقعیت جریان‌های سیاسی را آشکار می‌کند.

در بهمن‌ماه ۱۴۰۴، تجمع بزرگی از سوی گروه‌های مختلف اپوزیسیون جمهوری اسلامی در برلین برگزار شد. درباره تعداد شرکت‌کنندگان اختلاف جدی وجود داشت؛ برگزارکنندگان مدعی حضور ۱۰۰ هزار نفر بودند، درحالی‌که پلیس آلمان تعداد حاضران را در مقاطعی حدود ۱۰ هزار نفر اعلام کرد.

اما مسئله مهم‌تر از اختلاف آماری، تغییر فضای سیاسی و اجتماعی پیرامون این جریان‌هاست.

چه اتفاقی افتاده که امروز باید درباره نسبت میان اپوزیسیون خارج‌نشین، جنگ و افکار عمومی اروپا دوباره سؤال کنیم؟

۱. جنگ؛ آزمون واقعی جریان‌های سیاسی

یکی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ، آشکار شدن مرز میان مخالفت سیاسی با یک حکومت و همراهی با فشار نظامی خارجی علیه یک کشور است.

مخالفت با جمهوری اسلامی، به‌خودی‌خود به معنای مخالفت با ایران نیست. همان‌طور که انتقاد از عملکرد مسئولان، مجوز حمایت از حمله نظامی به زیرساخت‌ها و مردم یک کشور محسوب نمی‌شود.

اما هنگامی که بخشی از جریان‌های مخالف، حمله نظامی آمریکا و اسرائیل را فرصتی برای تحقق اهداف سیاسی خود تلقی می‌کنند، با یک تناقض جدی روبه‌رو می‌شوند:

چگونه می‌توان از آزادی مردم سخن گفت، اما نسبت به هزینه‌های انسانی و اقتصادی جنگ علیه همان مردم بی‌تفاوت بود؟

این تناقض می‌تواند بخشی از سرمایه اجتماعی این جریان‌ها را فرسوده کند.

۲. اروپا؛ جایی که هزینه جنگ به سیاست داخلی بازمی‌گردد

جنگ فقط در جغرافیای محل درگیری باقی نمی‌ماند.

افزایش هزینه‌های انرژی، فشار اقتصادی، نگرانی‌های امنیتی، اختلافات سیاسی و پیامدهای انسانی جنگ، دیر یا زود به جوامع اروپایی نیز منتقل می‌شود.

در چنین شرایطی، مردم اروپا ممکن است سیاست‌های دولت‌های خود در قبال جنگ را زیر سؤال ببرند.

اعتراضات ضدجنگ و ضدسیاست‌های اسرائیل در کشورهای مختلف اروپایی را باید در همین چارچوب بررسی کرد.

نکته مهم این است که مخالفت با سیاست‌های دولت اسرائیل لزوماً به معنای حمایت از جمهوری اسلامی نیست؛ بلکه می‌تواند برخاسته از حساسیت نسبت به حقوق بشر، مخالفت با جنگ و نگرانی از گسترش بحران باشد.

۳. آمستردام؛ یک پیام سیاسی بزرگ

در ۸ نوامبر ۲۰۲۶، تجمع اعتراضی بزرگی در آمستردام علیه سیاست‌های اسرائیل در غزه برگزار شد.

بر اساس اعلام برگزارکنندگان و تأیید رسانه‌هایی مانند آم‌نستی، بیش از ۲۰۰ هزار نفر در این راهپیمایی شرکت کردند.

این جمعیت خواستار افزایش فشار سیاسی و اقتصادی دولت هلند بر اسرائیل، توقف فروش تسلیحات و تغییر سیاست‌های حمایتی از جنگ غزه بودند.

این اتفاق یک پیام روشن دارد:

افکار عمومی اروپا را نمی‌توان همیشه با مواضع رسمی دولت‌های اروپایی یکسان فرض کرد.

مردم ممکن است سیاستمداران خود را به چالش بکشند و برای تغییر سیاست خارجی کشورشان به خیابان بیایند.

۴. ریزش و رویش؛ دو واقعیت در برابر یکدیگر

اکنون باید دو پدیده را کنار هم قرار داد:

از یک طرف، جریان‌هایی که تلاش می‌کنند خود را نماینده ایرانیان خارج از کشور معرفی کنند؛ از طرف دیگر، جنبش‌های اعتراضی گسترده‌ای که در اروپا علیه جنگ، کشتار غیرنظامیان و سیاست‌های اسرائیل شکل گرفته‌اند.

البته مقایسه مستقیم تعداد شرکت‌کنندگان در این تجمع‌ها، به‌تنهایی معیار دقیقی برای سنجش محبوبیت سیاسی نیست؛ زیرا اهداف، سازمان‌دهندگان و ترکیب جمعیتی آنها متفاوت است.

اما از نظر سیاسی، این تفاوت یک پرسش اساسی ایجاد می‌کند:

چرا بخشی از جامعه ایرانی خارج از کشور حاضر نیست مخالفت با جمهوری اسلامی را به حمایت از مداخله نظامی خارجی تبدیل کند؟

پاسخ را باید در یک واقعیت جست‌وجو کرد: ایرانی بودن، فراتر از موافقت یا مخالفت با یک حکومت است.

۵. بزرگ‌ترین اشتباه محاسباتی دشمن

یکی از خطاهای راهبردی قدرت‌های خارجی این است که تصور کنند هرگونه نارضایتی داخلی در ایران، الزاماً به معنای استقبال مردم از حمله خارجی است.

این دو موضوع هیچ ملازمه‌ای با یکدیگر ندارند.

مردم ممکن است منتقد باشند، مطالبه داشته باشند، از عملکرد مسئولان ناراضی باشند و حتی خواهان تغییرات اساسی شوند؛ اما در همان حال، با تخریب کشور، حمله نظامی و تحمیل اراده خارجی مخالفت کنند.

این همان نقطه‌ای است که محاسبات سیاسی و نظامی دشمنان می‌تواند با واقعیت اجتماعی جامعه ایران فاصله پیدا کند.

جمع‌بندی؛ جنگ می‌تواند معادلات سیاسی را برهم بزند

جنگ یکی از تلخ‌ترین اتفاقات زندگی بشر است. هیچ جامعه‌ای نباید هزینه‌های انسانی و اقتصادی آن را دست‌کم بگیرد.

اما تاریخ نشان داده است که مقاومت در برابر تجاوز خارجی، گاهی می‌تواند فراتر از مرزهای یک کشور اثر بگذارد و نگاه ملت‌های دیگر را تغییر دهد.

دفاع از سرزمین، الزاماً به معنای تأیید همه سیاست‌های داخلی نیست؛ همان‌طور که مخالفت با یک حکومت، مجوز همراهی با تجاوز خارجی نیست.

ایران را نمی‌توان به یک حکومت، یک جریان سیاسی یا یک گروه اپوزیسیون تقلیل داد. ایران متعلق به مردمی است که ممکن است درباره آینده سیاسی کشور اختلاف داشته باشند، اما حق دارند بدون دخالت و تحمیل قدرت‌های خارجی، سرنوشت خود را تعیین کنند.

شاید مهم‌ترین نتیجه این تحولات همین باشد:

دشمنان ایران باید بدانند که نارضایتی مردم از مسئولان، چک سفیدامضا برای حمله به ایران نیست؛ و مخالفان جمهوری اسلامی نیز باید بدانند که مخالفت با حکومت، زمانی اعتبار اخلاقی و سیاسی دارد که به قیمت نادیده گرفتن حق حیات، امنیت و استقلال مردم تمام نشود.

این همان مرزی است که میان مطالبه تغییر و همراهی با ویرانی یک کشور قرار دارد.

منابع و مآخذ

۱. خبرگزاری رویترز (Reuters): گزارش تجمع گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی در برلین، ۷ فوریه ۲۰۲۶؛ شامل آمار اعلام‌شده پلیس و برگزارکنندگان درباره تعداد شرکت‌کنندگان.

۲. شبکه خبری RBB آلمان: گزارش میدانی تجمع برلین و اعلام آمار حدود ۱۰ هزار شرکت‌کننده از سوی پلیس، ۷ فوریه ۲۰۲۶.

۳. رادیو Deutschlandfunk آلمان: گزارش تجمع مخالفان جمهوری اسلامی در برلین و بررسی ابعاد و تعداد شرکت‌کنندگان، ۸ فوریه ۲۰۲۶.

۴. سازمان عفو بین‌الملل هلند (Amnesty International Netherlands): گزارش رسمی تجمع اعتراضی «خط قرمز» در آمستردام و اعلام حضور بیش از ۲۰۰ هزار نفر، ۹ نوامبر ۲۰۲۶.

۵. خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP): گزارش تجمع گسترده آمستردام در اعتراض به سیاست‌های اسرائیل در غزه و درخواست تحریم‌های اقتصادی و توقف فروش تسلیحات، نوامبر ۲۰۲۶.

۶. رسانه DutchNews: گزارش تجمع اعتراضی آمستردام و مطالبات معترضان از دولت هلند، ۸ نوامبر ۲۰۲۶.

۷. شبکه خبری الجزیره (Al Jazeera): گزارش حضور بیش از ۲۰۰ هزار نفر در راهپیمایی ضدجنگ غزه در آمستردام و بررسی پیامدهای سیاسی آن، ۸ نوامبر ۲۰۲۶.

توضیح تحریریه: آمار تجمع برلین بر اساس گزارش پلیس است، نه ادعای برگزارکنندگان. آمار تجمع آمستردام نیز بر اساس برآورد سازمان‌دهندگان و عفو بین‌الملل هلند است و پلیس مستقلاً آن را تأیید نکرده است. همچنین مقایسه این دو تجمع، مقایسه دو جریان با اهداف متفاوت است و به‌تنهایی اثبات‌کننده ریزش یا رویش قطعی یک جریان سیاسی نیست.

 

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک

حمایت شما ،انرژی برای مسیر ماست