تحلیل بُعد سیاسی و رسانه‌ای حکم دادگاه تجدیدنظر استان انتاریو درباره پرونده پرواز PS752 اوکراین

تحلیل بُعد سیاسی و رسانه‌ای حکم دادگاه تجدیدنظر استان انتاریو درباره پرونده پرواز PS752 اوکراین

در تحلیل حکم اخیر دادگاه تجدیدنظر استان انتاریو (Ontario Court of Appeal) درباره پرونده پرواز PS752 اوکراین، چند نکته کلیدی و پیامدهای مهم قابل استخراج هستند:

خلاصه تصمیم دادگاه

1. تکذیب استیضاح حکم اولیه
   دادگاه تجدیدنظر در جلسه ۱۱ اوت ۲۰۲۵ حکم دادگاه عالی انتاریو در ژوئن ۲۰۲۴ را تأیید کرد. طبق این حکم اولیه، شرکت هواپیمایی اوکراین (UIA) به‌خاطر «بی‌توجهی در ارزیابی خطرات» اجازه نداشت از محدودیت غرامت طبق کنوانسیون مونترال (حدود ۱۸۰٬۰۰۰ دلار آمریکا برای هر مسافر) بهره ببرد؛ بدین ترتیب، باید خسارات کامل به خانواده‌ها پرداخت شود.
2. بقای مسئولیت کامل (Unlimited Liability)
   دادگاه تجدیدنظر با بررسی ایرادات UIA موافقت نکرد و حکم داد که نباید سقف غرامت محدود شود و شرکت مسئول پرداخت تمام خسارت‌ها خواهد بود.
3. پرداخت هزینه‌های پرونده
   علاوه بر تأیید حکم بر مسئولیت، دادگاه تجدیدنظر هزینه‌های حقوقی مربوط به فرایند تجدیدنظر را نیز به UIA تحمیل کرد.

ابعاد جهانی و حقوق بین‌الملل

• تداوم پیگیری مسئولیت ایران
  این حکم تنها معطوف به UIA است—بدون تأثیر بر مسئولیت ایران (شلیک موشک). دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی مثل کانادا، اوکراین، سوئد و بریتانیا همچنان پیگیر محکومیت ایران در دادگاه‌های بین‌المللی مانند دیوان بین‌المللی دادگستری هستند.
• پوشش حمایتی کانادا از خانواده‌ها
  کانادا برنامه‌هایی مثل بورسیه یادبود PS752، کارگروه پاسخ به بحران، و مشاور ویژه برای بررسی این پدیده (Ralph Goodale) را دنبال کرده تا پاسخ حقوقی، حمایتی و پیشگیری تدوین نماید.

حکم دادگاه تجدیدنظر استان انتاریو ــ هفتم ژوئن ۲۰۲۴ و تأیید آن در یازدهم اوت ۲۰۲۵ ــ یک نمونه حقوقی تأثیرگذار است که پیام روشنی برای صنعت هوانوردی دارد:

• شرکت‌های هوایی ملزم‌اند در تصمیم‌گیری‌های پروازی، به‌ویژه در مناطق بحرانی، کاملاً محتاط و حرفه‌ای باشند؛
• در صورت قصور در ارزیابی خطر، دیگر نمی‌توان به سقف خسارت‌های کنوانسیون مونترال اکتفا کرد؛
• پرونده‌های بین‌المللی علیه ایران ادامه دارد، و این حکم صرفاً یک بُعد از پاسخ حقوقی چندلایه است.

تحلیل ما بُعد سیاسی و رسانه‌ای مهمی پیدا می‌کند:

تحلیل با درنظر گرفتن بُعد سیاسی و رسانه‌ای

پرونده سقوط پرواز PS752 از همان ساعات نخست، از سوی اپوزیسیون خارج‌نشین و جریان‌های ضدایرانی به‌عنوان ابزاری برای فشار بین‌المللی بر تهران استفاده شد. در روایت این گروه‌ها، ایران به‌عنوان تنها مقصر و حتی «عامدانه» معرفی می‌شد؛ در حالی که واقعیت فنی و حقوقی پیچیده‌تر بود و شامل نقش شرکت هواپیمایی اوکراین در تصمیم‌گیری پروازی نیز می‌شد.

حکم اخیر دادگاه تجدیدنظر استان انتاریو، با تأکید بر قصور شرکت هواپیمایی اوکراین و الزام به پرداخت کامل غرامت، عملاً دو پیام مهم دارد:

1. جابجایی مرکز ثقل مسئولیت در افکار عمومی
   این رأی باعث شد تا برای نخستین بار در یک حکم قطعی دادگاه غربی، تمرکز بر مسئولیت ایران کاهش یافته و قصور فنی و تصمیم‌گیری اشتباه یک شرکت خارجی برجسته شود. این امر برای تهران به معنای یک نوع تبرئه نسبی در سطح حقوقی غیرمستقیم است—هرچند مسئولیت شلیک همچنان در مراجع دیگر در حال بررسی است.
2. شکاف در روایت اپوزیسیون و ضدایرانی‌ها
   گروه‌هایی که طی سال‌های اخیر این پرونده را یک‌سویه علیه ایران پیش می‌بردند، اکنون با سندی قضایی مواجه‌اند که نشان می‌دهد عوامل غیرایرانی نیز نقش مستقیم در وقوع حادثه داشته‌اند. این می‌تواند بخشی از فشار رسانه‌ای علیه تهران را تعدیل کند.

پیامدها

• در سطح حقوقی: رأی دادگاه کانادا، ایران را مستقیماً تبرئه نکرده، اما بار مسئولیت را میان چند طرف تقسیم کرده است؛ و این از نظر دیپلماسی حقوقی یک امتیاز برای ایران محسوب می‌شود.
• در سطح سیاسی: تهران می‌تواند از این حکم برای مقابله با کارزارهای رسانه‌ای ضدایرانی استفاده کند و بگوید حتی محاکم غربی نیز سهم قصور غیرایرانی را تأیید کرده‌اند.
• در سطح افکار عمومی بین‌المللی: تصویر حادثه از یک «حمله یک‌جانبه» به یک «تراژدی چند عاملی» تغییر پیدا می‌کند.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای