سایه اطلاعات در شرق؛ آیا نفوذ طالبان و داعش از طریق مهاجران افغان ممکن است؟

🧭 مقدمه: مهاجرت یا نفوذ؟

با تسلط دوباره طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱، نگرانی‌های امنیتی در مرزهای شرقی ایران به‌طرز چشم‌گیری افزایش یافته‌اند. درحالی‌که میلیون‌ها مهاجر افغان به‌دلایل انسانی از مرزهای شرقی وارد ایران شده‌اند، هم‌زمان بحث‌هایی درباره نفوذ اطلاعاتی و امنیتی طالبان، داعش خراسان و دیگر بازیگران منطقه‌ای مطرح شده که بخشی از این حضور را نه مهاجرت بلکه جاسوسی پنهان می‌دانند.

۱. مرزهای شرقی، شاه‌راه فرصت‌ها و تهدیدها

استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و خراسان رضوی بیشترین ارتباط فیزیکی با افغانستان دارند. طبق داده‌های رسمی:
– بیش از ۳ میلیون مهاجر افغان به‌صورت رسمی یا غیررسمی در ایران زندگی می‌کنند؛
– روزانه ده‌ها مورد عبور غیرقانونی مرزی گزارش می‌شود؛
– سازمان‌های اطلاعاتی هشدار داده‌اند که مسیرهای قاچاق انسان، ممکن است به ابزار نفوذ اطلاعاتی تبدیل شوند.

۲. طالبان در قدرت؛ نگاهی به اهداف احتمالی

برخلاف گذشته، طالبان اکنون به ساختارهای حکومتی و اطلاعاتی دسترسی دارد. طبق گزارش‌هایی از منابع بین‌المللی:
– طالبان در تلاش است تا تحرکات مخالفانش در ایران (از جمله شیعیان هزاره یا اعضای سابق دولت پیشین) را پایش و مهار کند؛
– برخی ادعاها حاکی از این است که عناصر اطلاعاتی طالبان با هویت مهاجری، به‌دنبال شناسایی نهادهای دینی، اجتماعی و نظامی ایران هستند؛
– ایران در مقاطعی نسبت به فعالیت‌های مشکوک در شرق کشور هشدار داده و حضور امنیتی خود را تقویت کرده است.

۳. داعش خراسان؛ دشمن مشترک اما فعال در سایه

داعش شاخه خراسان (IS-K) که با طالبان نیز در تضاد است، از دیگر بازیگران نگران‌کننده است:
– داعش خراسان از مرزهای افغانستان و پاکستان استفاده می‌کند تا عوامل خود را در قالب مهاجر یا قاچاقچی وارد خاک ایران کند؛
– هدف آن‌ها اغلب انجام عملیات خرابکارانه یا جاسوسی از مراکز نظامی یا فرهنگی شیعیان است؛
– گزارش‌های وزارت اطلاعات ایران در برخی موارد به «دستگیری عناصر نفوذی مرتبط با داعش» در خراسان اشاره داشته‌اند.

۴. بسترهای سایبری و رسانه‌ای؛ ابزارهای مدرن نفوذ

بازیگران امنیتی، به‌ویژه آمریکا و برخی سرویس‌های منطقه‌ای (مانند RAW هند و CIA) گاهی از پلتفرم‌های رسانه‌ای افغان‌زبان یا هویت‌های جعلی افغان برای:
– جمع‌آوری اطلاعات میدانی درباره ایران،
– بررسی میزان نارضایتی اجتماعی،
– و جهت‌دهی به روایت‌های خاص در فضای عمومی
استفاده می‌کنند.

۵. مرز اخلاقی و رسانه‌ای؛ تفکیک میان قربانی و نفوذی

نکته بسیار مهم در این میان:
نباید کل جامعه مهاجر افغان را تحت انگ «جاسوس» قرار داد.
– بیشتر مهاجران افغان، قربانی جنگ و فقرند و با اهداف انسانی به ایران پناه آورده‌اند؛
– تنها اقلیت کوچکی ممکن است با انگیزه‌های اطلاعاتی وارد شده باشند؛
– استفاده ابزاری رسانه‌ای از این مسئله می‌تواند منجر به اسلام‌هراسی، افغان‌هراسی یا افراط‌گرایی شود.

🔍 جمع‌بندی: آیا ایران در معرض خطر نفوذ است؟

✅ بله، اما نه از سوی کل جامعه افغان؛ بلکه از سوی اقلیت‌های سازمان‌یافته یا هدایت‌شده توسط سرویس‌های خارجی یا گروه‌های تروریستی مانند داعش.
✅ مرزهای شرقی، نیازمند هوشیاری مضاعف هستند، اما نباید به بستر بی‌اعتمادی ملی و نژادی تبدیل شوند.
✅ رسانه‌ها و سیاست‌گذاران باید در کنار سیاست امنیتی، از دیپلماسی هوشمندانه، آموزش اجتماعی و پالایش دقیق مهاجران استفاده کنند.

🖋️ نویسنده: امین کائیدی شادگان
تحلیلگر ژئوپلیتیک و رسانه‌ای
www.koronanews.ir

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای