نقش احزاب در مهندسی قدرت سیاسی آلمان

۱. سیاست در آلمان چگونه مهندسی می‌شود؟

در نگاه نخست، سیاست در آلمان مبتنی بر یک ساختار دموکراتیک پایدار به نظر می‌رسد: پارلمان، احزاب، دولت ائتلافی و صدراعظم. اما در پشت این ظاهر منظم، رقابتی عمیق و مهندسی‌شده میان احزاب اصلی وجود دارد که آینده قدرت سیاسی کشور را رقم می‌زند. برخلاف بسیاری از کشورهای جهان که تنها دو حزب اصلی بر صحنه حاکمند، آلمان با ساختاری چندحزبی روبه‌روست که توازن قدرت را به‌شدت سیال و پیچیده می‌کند. در این میدان، سه حزب نقش کلیدی دارند: حزب دموکرات مسیحی (CDU/CSU)، حزب سوسیال‌دموکرات (SPD) و حزب سبزها (Die Grünen).

۲. دموکرات‌مسیحی‌ها؛ میراث محافظه‌کاران و مدیریت عقلانی

ائتلاف دموکرات‌مسیحی متشکل از دو حزب خواهر CDU و CSU، از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون یکی از ستون‌های اصلی قدرت در آلمان بوده‌اند. این جریان نماینده جناح راست میانه، مدافع اقتصاد بازار اجتماعی، ناتو و ارزش‌های سنتی است. رهبران برجسته‌ای مانند کنراد آدناور، هلموت کهل و آنگلا مرکل از دل همین حزب برآمده‌اند. قدرت حزب، نه صرفاً در رأی مردمی، بلکه در توانایی ساخت ائتلاف‌های گسترده و مدیریت میانجی‌گرانه در بحران‌های سیاسی نهفته است.
در دوران مرکل، CDU به چهره‌ای میانه‌رو و باثبات تبدیل شد. اما پس از کناره‌گیری او، حزب با بحران رهبری، رقابت درون‌حزبی، و از دست دادن آرای بخشی از طبقه متوسط محافظه‌کار روبه‌رو شد. به همین دلیل، در انتخابات ۲۰۲۱، جایگاه اول را به رقیب دیرینه‌اش، SPD واگذار کرد.

۳. سوسیال‌دموکرات‌ها؛ بازگشت پس از یک دهه افول

حزب سوسیال‌دموکرات آلمان (SPD) یکی از قدیمی‌ترین احزاب چپ‌گرای اروپا و نماینده کارگران، اتحادیه‌ها و اقشار متوسط شهری است. این حزب از زمان ویلهلم دوم در آغاز قرن بیستم، تا دولت گرهارد شرودر در دهه ۱۹۹۰، فراز و نشیب‌های فراوانی داشته، اما هیچ‌گاه از صحنه قدرت حذف نشده است.
در دهه اخیر، SPD با ریزش آرای تاریخی خود و تردید در هویت سیاسی مواجه شد. ائتلاف‌های پیاپی با محافظه‌کاران باعث شد بخشی از پایگاه سنتی آن از حزب فاصله بگیرد. اما با نامزدی اولاف شولتس در سال ۲۰۲۱ و ارائه چهره‌ای عمل‌گرا و غیررادیکال، این حزب موفق شد بار دیگر اکثریت نسبی را کسب کند و دولت ائتلافی جدیدی تشکیل دهد. اکنون SPD با رهبری شولتس، بیش از آنکه حزب طبقه کارگر باشد، نماینده مدیریت پراگماتیک در دل بحران‌های جهانی مانند جنگ اوکراین و رکود اقتصادی است.

۴. سبزها؛ از حاشیه به متن قدرت

حزب سبزها در آلمان ابتدا به عنوان یک جنبش محیط‌زیستی در دهه ۱۹۸۰ ظهور کرد، اما در دهه‌های اخیر، به یکی از نیروهای کلیدی در سیاست ملی تبدیل شده است. برخلاف گذشته، که تمرکز این حزب بر مسائل زیست‌محیطی و عدالت اجتماعی بود، امروز سبزها دیدگاه‌های جامع‌تری در سیاست خارجی، اقتصادی و انرژی دارند.
موفقیت سبزها در جذب نسل جوان، طبقه متوسط شهری و رأی‌دهندگان ناامید از احزاب سنتی باعث شد در انتخابات ۲۰۲۱ جایگاهی تعیین‌کننده در تشکیل دولت ائتلافی داشته باشند. آنالنا بربوک، وزیر خارجه کنونی، از حزب سبزهاست و مواضعی سرسخت در برابر روسیه، چین و بحران‌های اقلیمی اتخاذ کرده است.
امروزه حزب سبز نه‌تنها یک نیروی مکمل بلکه بخشی از ستون‌های قدرت دولت فدرال آلمان است.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای