نقش خارجی‌ها در سیاست داخلی ترکیه؛ ناتو، آمریکا و امارات

از حضور ترکیه در ناتو تا ادعاهای دخالت امارات در کودتای نافرجام ۲۰۱۶؛ بازیگران خارجی چگونه بر توازن قدرت داخلی در آنکارا اثر می‌گذارند؟

مقدمه

ترکیه به‌عنوان کشوری با موقعیت ژئوپلیتیک منحصربه‌فرد، همواره در معرض نفوذ و فشار بازیگران خارجی بوده است. عضویت در ناتو، روابط پرتنش با آمریکا، و رقابت منطقه‌ای با کشورهای خلیج‌فارس از جمله امارات، ترکیب پیچیده‌ای از وابستگی، چالش و تقابل را برای سیاست داخلی آنکارا رقم زده‌اند. در این مقاله بررسی می‌کنیم چگونه این بازیگران در نقاط حساس تاریخ معاصر ترکیه، به‌ویژه در جریان کودتای ۲۰۱۶، نقش ایفا کرده‌اند.

ترکیه و ناتو؛ دوستی یا سلطه؟

ترکیه از سال ۱۹۵۲ عضو ناتو است و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اعضای این پیمان در منطقه جنوب شرقی اروپا شناخته می‌شود. با این حال، روابط آنکارا با ناتو همواره با فراز و نشیب همراه بوده است. نارضایتی اردوغان از حمایت غربی‌ها از کردهای سوریه (YPG)، خرید سامانه پدافندی S-400 از روسیه، و بحران بر سر فتح‌الله گولن، از جمله مواردی هستند که تنش میان ترکیه و ناتو را تشدید کرده‌اند.

بسیاری از فرماندهان نظامی که پس از کودتای نافرجام ۲۰۱۶ بازداشت شدند، پیشینه آموزشی یا همکاری با ساختارهای ناتویی داشتند. این موضوع شائبه نفوذ ساختاری ناتو در ارتش ترکیه را تقویت کرده و احتمال نقش غیرمستقیم آن در کودتا را مطرح ساخته است.

آمریکا و اردوغان؛ از اتحاد تاکتیکی تا بی‌اعتمادی راهبردی

آمریکا نقش پررنگی در آموزش ارتش ترکیه در دوران جنگ سرد ایفا کرد. اما با قدرت‌گیری حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان، این روابط به تدریج تیره شد. بحران مربوط به اقامت فتح‌الله گولن در آمریکا، محور اصلی اختلافات اخیر است. اردوغان بارها اعلام کرده که واشینگتن با پناه دادن به گولن، شریک غیرمستقیم در کودتا بوده است.

گرچه آمریکا پس از کودتا ابراز نگرانی کرد، اما تأخیر در محکومیت رسمی و عدم همکاری در استرداد گولن، موجب بی‌اعتمادی عمیق آنکارا به متحد غربی خود شد.

دخالت امارات در کودتای ۲۰۱۶؛ شایعه یا استراتژی پنهان؟

در سال‌های پس از کودتای ۲۰۱۶، رسانه‌های ترکیه بارها از دخالت غیرمستقیم امارات در این حادثه سخن گفتند. گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر حمایت مالی ابوظبی از شبکه گولن یا برخی از عناصر مخالف دولت اردوغان. روابط آنکارا و ابوظبی در آن سال‌ها به‌شدت تیره بود و امارات یکی از حامیان اصلی دولت نظامی مصر پس از سقوط مرسی به‌شمار می‌رفت.

مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه در سال ۲۰۱۷ به‌صراحت گفت: «می‌دانیم برخی کشورها میلیاردها دلار خرج کردند تا کودتا در ترکیه موفق شود.» گرچه سند رسمی منتشر نشده، اما شواهد غیرمستقیم و قرائن منطقه‌ای این احتمال را تقویت می‌کند.

بازی چندوجهی؛ اردوغان چگونه با فشار خارجی‌ها مقابله می‌کند؟

اردوغان در سال‌های اخیر تلاش کرده با سیاست چانه‌زنی چندجانبه، از فشار بازیگران خارجی بکاهد. او همزمان با آمریکا، روسیه، چین و حتی کشورهای عربی وارد تعامل شده و ترکیه را از انحصار غرب خارج کرده است.

او با پاکسازی ارتش و دستگاه دیپلماسی از عناصر غرب‌گرا، نوعی استقلال ساختاری ایجاد کرده است. همچنین روابط جدید اقتصادی با امارات پس از ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که اردوغان در مواجهه با تهدیدهای خارجی، از روش‌های انعطاف‌پذیر و تاکتیکی بهره می‌برد.

جمع‌بندی

سیاست داخلی ترکیه به‌شدت تحت‌تأثیر بازیگران خارجی است؛ ناتو از درون ارتش، آمریکا از طریق گولن، و امارات از مسیر جنگ نرم یا شایعات. اگرچه هیچ‌کدام از این کشورها نقش مستقیم در کودتای ۲۰۱۶ را نپذیرفته‌اند، اما ترکیب شواهد نشان می‌دهد اردوغان بیش از همه به این تهدیدها آگاه است و تلاش کرده با بازطراحی ساختارهای امنیتی، دیپلماسی تهاجمی و قدرت رسانه‌ای، از نفوذ آن‌ها بکاهد.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای