نتیجه انتخابات ۳ نوامبر ۲۰۲۶ آمریکا، از نظر ژئوپلیتیکی برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اکنون با یک وضعیت متفاوت روبه‌رو هستیم: ترامپ همچنان رئیس‌جمهور است، اما دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست گرفته‌اند.

طبق گزارش ۴ نوامبر رویترز و آسوشیتدپرس، دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان و سنا پیروز شده‌اند. جنگ ایران نیز یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی رأی‌دهندگان از دولت ترامپ معرفی شده است.

اجازه بدهید موضوع را از دو زاویه بررسی کنیم.

۱. آمریکا در قبال جنگ با ایران چه سناریوهایی پیش رو دارد؟

به نظرم باید چهار سناریوی اصلی را از یکدیگر تفکیک کرد.

سناریوی اول: توقف جنگ و حرکت به سمت مذاکره

با تغییر ترکیب کنگره، فشار سیاسی بر ترامپ برای پایان دادن به جنگ می‌تواند افزایش یابد.

دلایل:

• هزینه‌های نظامی و اقتصادی جنگ.
• افزایش فشار افکار عمومی آمریکا.
• نگرانی از افزایش قیمت انرژی.
• مخالفت بخشی از نمایندگان جمهوری‌خواه و دموکرات با ادامه درگیری.

در این وضعیت، ترامپ ممکن است به دنبال توافقی باشد که بتواند آن را به‌عنوان دستاورد سیاسی خود معرفی کند.

پیامد برای ایران: افزایش فرصت دیپلماسی و امکان تبدیل آتش‌بس به توافق پایدارتر.

سناریوی دوم: جنگ محدود و فرسایشی

در این سناریو، آمریکا از ورود به یک جنگ گسترده خودداری می‌کند، اما عملیات محدود نظامی، حملات هوایی، تحریم‌ها و فشارهای دریایی را ادامه می‌دهد.

این سناریو برای کاخ سفید یک ویژگی دارد: امکان اعمال فشار نظامی بدون پذیرش هزینه‌های یک جنگ تمام‌عیار.

البته باید توجه داشت که چنین وضعیتی می‌تواند به‌سرعت از کنترل خارج شود.

سناریوی سوم: تشدید درگیری پیش از افزایش قدرت کنگره دموکرات‌ها

این سناریو از نظر زمان‌بندی سیاسی اهمیت دارد.

کنگره جدید بلافاصله پس از انتخابات مستقر نمی‌شود؛ آغاز دوره جدید آن ۳ ژانویه ۲۰۲۷ است.

بنابراین تا آن زمان ترامپ همچنان با ترکیب قبلی کنگره کار می‌کند.

از نظر تحلیلی، ممکن است کاخ سفید بخواهد پیش از استقرار کنگره جدید، برخی اهداف نظامی یا سیاسی خود را دنبال کند.

اما این یک احتمال تحلیلی است، نه نشانه اثبات‌شده‌ای از تصمیم ترامپ برای تشدید جنگ.

سناریوی چهارم: توافق سیاسی با میانجیگری منطقه‌ای

در این سناریو، آمریکا و ایران با میانجیگری کشورهای منطقه به یک توافق موقت یا پایدار می‌رسند.

موضوعاتی مانند:

• امنیت تنگه هرمز؛
• توقف حملات متقابل؛
• محدودیت‌های هسته‌ای؛
• کاهش تحریم‌ها؛
• ترتیبات امنیتی منطقه‌ای.

می‌توانند محور مذاکرات باشند.

گزارش تحلیلی سرویس پژوهشی کنگره آمریکا نیز سه مسیر اصلی را برای آینده درگیری مطرح کرده است: مذاکره، آتش‌بس موقت و تشدید نظامی.

۲. ترامپ تا چه اندازه می‌تواند تصمیمات دموکرات‌ها را وتو کند؟

اینجا یک نکته حقوقی بسیار مهم وجود دارد.

ترامپ حق وتوی مصوبات کنگره را دارد، اما حق وتوی عملکرد کنگره را ندارد.

این دو با یکدیگر تفاوت اساسی دارند.

الف) در برابر مصوبات قانونی

اگر دموکرات‌ها قانونی تصویب کنند، ترامپ می‌تواند آن را وتو کند.

اما دموکرات‌ها یک راه برای عبور از وتو دارند:

طبق قانون اساسی آمریکا، اگر دو سوم نمایندگان مجلس و دو سوم سناتورها به مصوبه رأی بدهند، وتوی رئیس‌جمهور بی‌اثر می‌شود.

یعنی:

موضوع	اختیار ترامپ
وتوی قوانین مصوب	دارد
جلوگیری از تصویب قانون با مخالفت سیاسی	ندارد
جلوگیری از لغو وتو با رأی دوسوم	بله، مگر دوسوم هر دو مجلس فراهم شود
جلوگیری از تحقیقات کنگره	اختیار مطلق ندارد
جلوگیری از برگزاری جلسات نظارتی	ندارد
جلوگیری از رد صلاحیت سیاسی نامزدهای دولت در سنا	ندارد

منبع: گزارش سرویس پژوهشی کنگره درباره سازوکار لغو وتو.

ب) در برابر بودجه نظامی

اینجا نقطه حساس ماجراست.

کنگره اختیار تصویب بودجه و تخصیص منابع مالی دولت را دارد.

دموکرات‌ها می‌توانند:

• بودجه برخی عملیات نظامی را محدود کنند.
• تخصیص منابع برای ادامه جنگ را مشروط کنند.
• تأمین مالی عملیات نظامی جدید را با مانع مواجه کنند.
• درباره هزینه‌های جنگ تحقیق کنند.

ترامپ می‌تواند مصوبات بودجه‌ای را وتو کند، اما نمی‌تواند به‌تنهایی برای همیشه اختیار مالی کنگره را نادیده بگیرد.

البته این ابزار هم محدودیت دارد؛ زیرا اگر دو طرف به توافق نرسند، احتمال تعطیلی بخشی از دولت فدرال وجود دارد.

ج) محدود کردن اختیارات نظامی ترامپ

یکی از مهم‌ترین ابزارهای دموکرات‌ها، قانون اختیارات جنگی آمریکا (War Powers Resolution) است.

بر اساس این قانون:

۱. رئیس‌جمهور در شرایط مقرر باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت کنگره را از ورود نیروهای آمریکایی به مخاصمه مطلع کند.

۲. استفاده از نیروهای نظامی در مخاصمه، در صورت نبود مجوز کنگره، اصولاً پس از ۶۰ روز باید خاتمه یابد.

۳. این مهلت در شرایط مشخص می‌تواند ۳۰ روز دیگر تمدید شود.

البته درباره نحوه تفسیر و اجرای این قانون اختلاف حقوقی وجود دارد.

نکته مهم‌تر اینکه قطعنامه ساده‌ای که مستقیماً دستور خروج نیروها را بدهد، ممکن است با وتوی رئیس‌جمهور مواجه شود؛ بنابراین دموکرات‌ها برای محدود کردن جنگ باید مسیر قانونی و سیاسی را با دقت انتخاب کنند.

۳. مهم‌ترین نقطه ضعف سیاسی ترامپ چیست؟

به اعتقاد من، مسئله فقط وتو نیست؛ بلکه از دست دادن کنترل سیاسی کنگره است.

تصور کنید:

ترامپ تصمیم به ادامه جنگ با ایران بگیرد.

دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان و سنا:

• درباره هزینه‌های جنگ تحقیق کنند.
• فرماندهان نظامی را برای پاسخگویی احضار کنند.
• وزیر دفاع و مقامات دولت را تحت فشار قرار دهند.
• بودجه عملیات را محدود کنند.
• انتصاب‌های دولت را در سنا متوقف یا رد کنند.

در چنین شرایطی، ترامپ همچنان فرمانده کل نیروهای مسلح است، اما برای پیشبرد سیاست‌هایش با مقاومت نهادی جدی مواجه خواهد شد.

گزارش رویترز پیش از انتخابات نیز نشان می‌داد کاخ سفید برای احتمال پیروزی دموکرات‌ها، در حال بررسی استفاده گسترده‌تر از اختیارات اجرایی رئیس‌جمهور بوده است.

۴. این وضعیت چه فرصتی برای ایران ایجاد می‌کند؟

از منظر ژئوپلیتیک، سه تحول اهمیت دارد:

اول: افزایش هزینه سیاسی جنگ برای ترامپ

اکنون ادامه جنگ فقط یک تصمیم نظامی نیست؛ می‌تواند به مسئله‌ای انتخاباتی و داخلی برای جمهوری‌خواهان تبدیل شود.

دوم: افزایش قدرت چانه‌زنی ایران

اختلاف میان کاخ سفید و کنگره می‌تواند فضای سیاسی آمریکا را پیچیده‌تر کند و در مذاکرات بین‌المللی برای ایران فرصت ایجاد کند.

سوم: محدود شدن امکان اجماع داخلی آمریکا

اگر اختلافات حزبی بر سر جنگ عمیق‌تر شود، شکل دادن به یک سیاست نظامی بلندمدت و مورد حمایت دو حزب دشوارتر خواهد شد.

البته نباید تصور کرد که دموکرات‌ها الزاماً طرفدار سیاستی نرم‌تر در قبال ایران هستند. مخالفت با شیوه مدیریت جنگ لزوماً به معنای مخالفت با تحریم یا فشار بر ایران نیست.

جمع‌بندی ژئوپلیتیکی

من یک نکته را در این انتخابات بسیار مهم می‌دانم:

ترامپ کاخ سفید را در اختیار دارد، اما دیگر کنگره را در اختیار ندارد.

این یعنی دو مرکز قدرت در آمریکا ممکن است در موضوع ایران به دو مسیر متفاوت حرکت کنند.

کاخ سفید	کنگره دموکرات
حفظ فشار بر ایران	افزایش نظارت بر جنگ
اختیار فرماندهی نظامی	قدرت بودجه‌ای
امکان وتوی قوانین	قدرت تصویب قوانین
مدیریت سیاست خارجی	کنترل و تحقیق و نظارت

یک نکته راهبردی برای ایران

ایران نباید پیروزی دموکرات‌ها را به معنای پایان تهدید نظامی آمریکا تلقی کند.

حتی ممکن است ترامپ برای اثبات قدرت اجرایی خود، در برخی مقاطع سیاست سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کند.

اما در مقابل، دموکرات‌ها اکنون ابزارهای بیشتری برای افزایش هزینه سیاسی و مالی این تصمیمات دارند.

پرسش محوری برای تهران این است: آیا باید از شکاف قدرت در واشنگتن برای رسیدن به یک توافق پایدار استفاده کند، یا خود را برای دوره‌ای از جنگ محدود، فشار اقتصادی و تقابل سیاسی آماده نگه دارد؟

به نظرم این تغییر موازنه در واشنگتن، یکی از متغیرهای مهم محاسبات راهبردی ایران در ماه‌های آینده خواهد بود.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک

حمایت شما ،انرژی برای مسیر ماست