دو کشور ایران را تحریم کردند؛ اما خودشان زیر فشار ماندند!

دو کشور ایران را تحریم کردند؛ اما خودشان زیر فشار ماندند!

وقتی قدرت اقتصادی ایران، معادلات همسایگان را برهم می‌زند

گاهی یک تصمیم سیاسی، نه‌تنها طرف مقابل را تحت فشار قرار نمی‌دهد، بلکه قدرت واقعی اقتصادی و ژئوپلیتیکی کشوری را آشکار می‌کند که تصور می‌شد می‌توان آن را به‌سادگی محدود کرد.

ماجرای بستن مرزهای ایران از سوی عراق و پاکستان، نمونه‌ای از اهمیت وابستگی متقابل اقتصادی در منطقه است؛ جایی که فشار بر ایران می‌تواند به‌سرعت به فشار بر اقتصاد کشورهای تصمیم‌گیرنده تبدیل شود.

در این روایت، دولت‌های عراق و پاکستان با بستن مرزهای خود به روی ایران، عملاً وارد آزمونی شدند که نتیجه آن می‌توانست برای اقتصاد خودشان نیز هزینه‌ساز باشد. در مقابل، ایران با تکیه بر موقعیت جغرافیایی، ظرفیت‌های انرژی و پیوندهای تجاری منطقه‌ای خود، نشان داد که همسایگانش نمی‌توانند بدون محاسبه پیامدها، مناسبات اقتصادی با تهران را مختل کنند.

عراق؛ اقتصاد آسیب‌پذیر در برابر معادلات انرژی

عراق با وجود برخورداری از منابع عظیم نفتی، همچنان در تأمین پایدار انرژی با چالش‌هایی روبه‌رو است و در بخش‌هایی از شبکه برق خود به واردات گاز و برق وابستگی دارد.

در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در همکاری‌های انرژی با ایران می‌تواند هزینه‌های سنگینی به همراه داشته باشد. اقتصاد عراق به‌اندازه‌ای با مسئله انرژی گره خورده است که تصمیم‌های سیاسی بدون محاسبه پیامدهای این وابستگی، ممکن است به زیان خود بغداد تمام شود.

پیام روشن است: کشوری که برای تأمین بخشی از نیازهای حیاتی خود به همسایه‌اش وابسته است، نمی‌تواند تصور کند فشار اقتصادی فقط در یک جهت حرکت خواهد کرد.

پاکستان؛ جغرافیا و انرژی، دو اهرم تعیین‌کننده

پاکستان نیز در معادلات منطقه‌ای با واقعیت‌های اقتصادی دشواری روبه‌رو است. این کشور برای تأمین انرژی، مدیریت هزینه‌های زندگی و حفظ ثبات بازار داخلی خود، ناگزیر از محاسبه دقیق روابط با همسایگانش است.

در روایت مطرح‌شده از بسته‌شدن مرزها، افزایش شدید قیمت برخی اقلام انرژی در مناطق مرزی پاکستان، بار دیگر نشان می‌دهد که اختلال در مسیرهای تجاری و عرضه کالا می‌تواند خیلی سریع به زندگی مردم منتقل شود.

البته افزایش قیمت یک کالای انرژی با تورم عمومی بیش از ۵۰ درصدی در سراسر کشور تفاوت دارد؛ اما اصل مسئله پابرجاست: وقتی اقتصاد یک کشور در برابر اختلال در مسیرهای تأمین انرژی و تجارت آسیب‌پذیر است، تصمیم سیاسی می‌تواند به بحران اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود.

قدرت ایران فقط نظامی نیست؛ اقتصاد و جغرافیا هم قدرت‌اند

یکی از خطاهای محاسباتی در سیاست منطقه‌ای، نادیده‌گرفتن قدرت اقتصادی ایران و پیوندهای متقابل آن با کشورهای همسایه است.

ایران فقط یک بازیگر سیاسی یا نظامی نیست؛ موقعیت جغرافیایی، منابع انرژی، مرزهای مشترک و ظرفیت‌های تجاری آن، مجموعه‌ای از اهرم‌های اثرگذار در روابط منطقه‌ای ایجاد کرده‌اند.

این اهرم‌ها به این معنا نیستند که ایران از هر تقابل اقتصادی بدون هزینه عبور می‌کند؛ بلکه نشان می‌دهند فشار اقتصادی بر ایران، برخلاف تصور برخی تصمیم‌گیرندگان، لزوماً یک‌طرفه نیست و ممکن است هزینه‌های آن به‌سرعت به کشورهای همسایه نیز منتقل شود.

از این منظر، هر کشوری که بخواهد با ابزار مرز و تجارت به ایران فشار وارد کند، باید این واقعیت را بپذیرد که وابستگی اقتصادی، یک مسیر دوطرفه است.

نتیجه؛ برنده کسی است که معادله را بهتر می‌شناسد

اگر روایت بازگشایی مرزها و عقب‌نشینی طرف‌های مقابل در پی افزایش فشارهای اقتصادی را در نظر بگیریم، پیام سیاسی آن روشن است: تصمیم‌های اقتصادی در منطقه را نمی‌توان جدا از وابستگی‌های متقابل، نیازهای انرژی و موقعیت جغرافیایی کشورها تحلیل کرد.

قدرت واقعی ایران تنها در توانایی مقاومت در برابر فشار نیست؛ در این واقعیت نیز هست که تصمیم‌های اقتصادی درباره ایران می‌توانند بر زندگی و اقتصاد همسایگانش اثر بگذارند.

کشورهایی که این پیوندها را نادیده بگیرند، ممکن است با تصمیمی که برای فشار بر تهران اتخاذ کرده‌اند، هزینه‌های تازه‌ای برای اقتصاد خود ایجاد کنند.

در سیاست منطقه‌ای، گاهی مهم‌ترین پیروزی آن نیست که طرف مقابل را وادار به عقب‌نشینی کنید؛ بلکه آن است که نشان دهید بدون محاسبه نقش شما، هیچ تصمیمی به‌سادگی قابل اجرا نیست.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک