فرانسه؛ اعتراض مردمی یا مقدمه یک سناریوی تغییر قدرت؟

فرانسه؛ اعتراض مردمی یا مقدمه یک سناریوی تغییر قدرت؟

آیا قدرت‌هایی که به دنبال تضعیف رقبای خود هستند، این بار فرانسه را هدف گرفته‌اند؟

اعتراضات خیابانی فرانسه را می‌توان از دو زاویه بررسی کرد: نارضایتی‌های واقعی اقتصادی و اجتماعی مردم، و احتمال بهره‌برداری بازیگران خارجی از این نارضایتی‌ها برای تضعیف دولت فرانسه.

در سیاست بین‌الملل، اتحادها همیشگی نیستند و منافع ملی نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. فرانسه، با وجود عضویت در ناتو، در برخی مسائل از جمله استقلال راهبردی اروپا و روابط با قدرت‌های جهانی، دیدگاه‌هایی متفاوت از واشنگتن دارد. همین اختلافات می‌تواند زمینه رقابت سیاسی را فراهم کند؛ هرچند به‌تنهایی دلیلی بر دخالت خارجی در اعتراضات نیست.

اعتراضات؛ ابزاری برای تغییر موازنه قدرت؟

اگر اعتراضات اقتصادی و اجتماعی گسترش پیدا کنند، ممکن است از سطح مطالبات صنفی فراتر بروند و به بحرانی سیاسی تبدیل شوند. در چنین شرایطی، بازیگران خارجی می‌توانند با عملیات رسانه‌ای، انتشار اطلاعات گمراه‌کننده و برجسته‌سازی اختلافات داخلی، فشار بر دولت را افزایش دهند.

نکته مهم این است که برای بهره‌برداری از اعتراضات، لزوماً نیازی به ایجاد نارضایتی از ابتدا نیست؛ گاهی وجود نارضایتی واقعی برای فراهم شدن زمینه تشدید بحران کافی است.

بااین‌حال، باید میان استفاده تبلیغاتی از اعتراضات، تلاش برای تضعیف دولت و سازمان‌دهی مستقیم برای تغییر حکومت تفاوت گذاشت. اثبات هرکدام به شواهد جداگانه نیاز دارد.

آیا احتمال کودتا با کمک مردم وجود دارد؟

یکی از سناریوهای قابل بررسی، تبدیل اعتراضات گسترده به بحرانی است که در نهایت به تغییر قدرت منجر شود. در این سناریو، مردم ممکن است با هدف دستیابی به مطالبات اقتصادی، اجتماعی یا سیاسی به خیابان بیایند؛ اما هم‌زمان، گروه‌های سیاسی داخلی یا بازیگران خارجی تلاش کنند از شرایط ایجادشده برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنند.

در اینجا باید یک تمایز اساسی را در نظر گرفت: تغییر حکومت در نتیجه اعتراضات مردمی، انقلاب یا انتقال قدرت با کودتای نظامی یکسان نیست.

کودتا معمولاً مستلزم اقدام سازمان‌یافته بخشی از نیروهای نظامی یا دیگر مراکز قدرت برای تصرف یا کنار زدن حاکمیت است. اعتراضات مردمی ممکن است زمینه یک بحران سیاسی را فراهم کنند، اما به‌خودی‌خود کودتا محسوب نمی‌شوند.

اگر بخشی از ساختار نظامی یا امنیتی از دولت فاصله بگیرد، اختلافات درون حاکمیت تشدید شود و گروه‌های سازمان‌یافته برای تغییر قدرت وارد عمل شوند، احتمال یک بحران جدی‌تر مطرح می‌شود. بااین‌حال، برای نسبت دادن چنین سناریویی به اعتراضات فعلی فرانسه، شواهد مشخصی لازم است.

چرا این سناریو از نظر ژئوپلیتیکی اهمیت دارد؟

فرانسه صرفاً یک کشور اروپایی نیست؛ بلکه یکی از قدرت‌های مهم نظامی و سیاسی اروپا و دارنده سلاح هسته‌ای است. هرگونه بی‌ثباتی عمیق در این کشور می‌تواند بر سیاست دفاعی اروپا، انسجام ناتو و موازنه قدرت میان آمریکا، اروپا و روسیه تأثیر بگذارد.

به همین دلیل، هر قدرتی که بتواند بر جهت‌گیری سیاسی فرانسه اثر بگذارد، ممکن است از این موضوع منفعت راهبردی کسب کند. اما وجود منفعت احتمالی، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که همان قدرت برای ایجاد اعتراضات یا طراحی کودتا اقدام کرده است.

جمع‌بندی؛ سه احتمال متفاوت

برای تحلیل دقیق تحولات فرانسه باید سه سناریو را از هم جدا کرد:

۱. اعتراضات خودجوش: نارضایتی‌های داخلی گسترش می‌یابند و دولت را به تغییر سیاست‌ها یا مواجهه با بحران سیاسی وادار می‌کنند.

۲. بهره‌برداری خارجی: اعتراضات ریشه داخلی دارند، اما بازیگران خارجی با عملیات رسانه‌ای و سیاسی می‌کوشند از آن‌ها برای تضعیف دولت استفاده کنند.

۳. سناریوی تغییر قدرت: اعتراضات با شکاف در ساختار قدرت همراه می‌شوند و گروه‌های سازمان‌یافته برای کنار زدن دولت وارد عمل می‌شوند؛ سناریویی که اگر با تصرف غیرقانونی قدرت توسط نیروهای نظامی همراه باشد، می‌تواند مصداق کودتا باشد.

در حال حاضر، صرف مشاهده اعتراضات و اختلافات سیاسی برای اثبات سناریوی سوم کافی نیست.

پرسش اصلی این است: آیا فرانسه صرفاً با یک بحران اجتماعی و سیاسی روبه‌روست، یا ممکن است این بحران در آینده به شکاف در ساختار قدرت تبدیل شود؟

پاسخ به این پرسش را باید در تحولات واقعی داخل فرانسه، رفتار نهادهای حکومتی، مواضع نیروهای نظامی و امنیتی و شواهد معتبر درباره دخالت احتمالی خارجی جست‌وجو کرد؛ نه صرفاً در شباهت تصاویر اعتراضات فرانسه و ایران.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک