چهل دزد سیاست؛ استعاره‌ای برای ساختار قدرت در دوران مدرن

«چهل دزد سیاست» اصطلاحی ابداعی است که با الهام از داستان معروف «علی‌بابا و چهل دزد بغداد»، برای توصیف ساختارهای فاسد، غیردموکراتیک و قدرت‌محور در دنیای امروز سیاست به‌کار می‌رود. در این استعاره، سیاستمداران، بازیگران امنیتی، الیگارش‌ها و قدرت‌های پنهان، همچون دزدان غاری را به اشغال خود درآورده‌اند که در آن، منافع عمومی قربانی طمع و رقابت برای کنترل منابع می‌شود. این مقاله به تفسیر این استعاره و کارکرد آن در تحلیل نظام‌های سیاسی مدرن می‌پردازد.

منطق استعاره

در داستان اصلی، چهل دزد مجموعه‌ای از راهزنان‌اند که گنجی را در غاری پنهان کرده‌اند و از رمز «باز شو، کنجد» برای ورود استفاده می‌کنند. در سیاست امروز نیز، بسیاری از ساختارهای قدرت همچون غاری پنهان عمل می‌کنند؛ ساختاری بسته، مرموز، و پر از ثروت و منابع که تنها گروهی خاص اجازه ورود یا بهره‌برداری از آن را دارند.

مصداق‌های معاصر چهل دزد سیاست

امروزه می‌توان مصداق‌هایی از این استعاره را در حکومت‌های توتالیتر، ساختارهای الیگارشیک، شبکه‌های نفوذ امنیتی و حتی برخی دموکراسی‌های لیبرال مشاهده کرد. گروه‌هایی که بدون پاسخ‌گویی، تصمیم‌گیری‌های کلان می‌کنند، ثروت عمومی را در اختیار خود دارند و ابزارهای رسانه‌ای و امنیتی را برای بقاء و گسترش قدرت به‌کار می‌برند.

رمز ورود به غار قدرت

همان‌طور که رمز «باز شو، کنجد» در داستان دسترسی به گنج را ممکن می‌ساخت، در سیاست نیز دسترسی به قدرت نیازمند رمزهایی مانند وفاداری حزبی، پیوندهای خویشاوندی، حمایت خارجی یا تسلط بر ابزارهای رسانه‌ای است. برای ورود به این غار، اغلب نه شایستگی بلکه رمزهای خاصی مورد نیاز است.

خروج از استعاره، ورود به اصلاح

برای شکستن چرخه «چهل دزد سیاست»، نیاز به شفافیت، رسانه‌های مستقل، ساختارهای نظارتی قوی و مشارکت واقعی مردم در سیاست داریم. اگر غار قدرت برای همگان شفاف شود، دیگر دزدها جایی برای پنهان شدن نخواهند داشت.

نتیجه‌گیری

اصطلاح «چهل دزد سیاست» تلاشی است برای بازنمایی واقعیتی پیچیده به زبانی ساده و استعاری. تا زمانی که ساختار قدرت بر پایه تبعیض، انحصار و فساد بنا شده باشد، این استعاره زنده خواهد بود. اما آگاهی و مشارکت عمومی می‌تواند قفل این غار را برای همیشه باز کند.

شعر چهل دزد سیاست (نسخه جدی) برای تکمیل این اصطلاح است ضمنا این شعر اشاره به هیچ سیاستمدار یا حکومتی نیست فقط برای تکمیل مقاله گفته شده است.

✍️ روایت انتقادی از ساختار قدرت در سایه فساد

در شهری که عقل بی‌ارزش شده است
و نیرنگ به ابزار حاکمیت بدل گشته،
چهل دزد سیاست
هر شب
بر دوش ملت آوار می‌شوند.

یکی، دفتر قانون به دست دارد،
اما جیب مردم را فراموش کرده است.

دیگری، با چهره‌ای آراسته و لبخندی ساختگی،
از آرمان‌ها می‌گوید،
اما وعده‌هایش،
همچون هوای بهار، ناپایدار است.

آن‌یکی از عدالت سخن گفت،
اما قدرتش بر زر و رانت و سرکوب بنا شد.

یکی فریاد زد: «من از مردم‌ام!»
اما امضایش فقط زیر قراردادهای پنهانی دیده شد.

چهل دزد، هرکدام در مقام یک وزیر،
شعر قانون را به نفع خود تحریف کرده‌اند.

یکی بر منابع نفتی چنگ انداخته،
دیگری از وام‌های بی‌پاسخ ارتزاق می‌کند،
و سومی،
دست در بیت‌المال دارد
بی‌هیچ نظارت یا پاسخ‌گویی.

اگر کسی بپرسد،
می‌گویند: «امنیت در خطر است»،
و دشمن را
در لحظه‌ی نیاز،
پدید می‌آورند.

اما نانِ من،
در صفی طولانی و مبهم مانده است،
و رؤیای فردا،
در منطق فقر، خاموش شده…

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای