گزارش تحلیلی: امکان حمله زمینی از خاک عراق به ایران توسط اسرائیل و آمریکا

گزارش تحلیلی: امکان حمله زمینی از خاک عراق به ایران توسط اسرائیل و آمریکا

در منطقهٔ فشردهٔ ژئوپلیتیکی خاورمیانه، ایدهٔ حملهٔ زمینی از خاک کشور عراق به سمت ایران توسط ائتلافی شامل اسرائیل و ایالات متحده امریکا، با وجود پیامدهای بسیار سنگین و پیچیده، مدنظر برخی تحلیل‌گران قرار گرفته است. در این گزارش، ضمن بررسی و تشریح ابعاد سیاستی، نظامی، و جغرافیایی چنین سناریویی، به ارزیابی احتمال وقوع و نیز احتمال موفقیت یا شکست آن می‌پردازیم.

بسترهای فضا و دلایل بررسی این امکان

۱. حضور نظامی آمریکا و اسرائیل در منطقه
براساس گزارش موسسه Council on Foreign Relations، ایالات متحده در خاورمیانه حدود ۴۰ هزار نیرو دارد (تا ژوئن ۲۰۲۵) و در حداقل ۱۹ پایگاه یا سایت نظامی در کشورهای منطقه مستقر است. این سطح از حضور نظامی، فضای طراحی گزینه‌های مختلف نظامی را برای آمریکا و متحدانش فراهم می‌کند.
۲. شدت تنش‌های ایران با اسرائیل و آمریکا
تنش بین ایران و اسرائیل در کنار آمریکا، طی ماه‌ها و سال‌های اخیر به سطحی رسیده است که گزینه‌های ضربتی نظامی، از جمله حملات هوایی، موشکی و عملیات نامتقارن، در دستور کار تحلیلگران قرار گرفته‌اند.
۳. نقش عراق به‌عنوان میدان میانی
عراق، با حضور نیروهای آمریکایی، پایگاه‌های مشترک و نیز نفوذ گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران، به‌عنوان پلتفرمی بالقوه برای عمل یا واکنش نظامی شناخته شده است. به‌عنوان مثال، گروه‌های شبه‌نظامی تحت حمایت ایران در عراق به حملات متعدد علیه نیروهای آمریکایی دست زده‌اند. از این منظر، امکان استفاده از خاک عراق برای انجام حملهٔ زمینی یا لااقل گسترش صحنه عملیات به سمت ایران، به لحاظ تئوریک در نظر گرفته شده است.

موانع عمده پیش‌رو

با وجود بسترهای فوق، چند مانع بنیادین وجود دارند که شدت وقوع یا موفقیت چنین اقدامی را به‌شدت کاهش می‌دهند:

• ملاحظهٔ حاکمیت عراق و مخالفت سیاسی
  دولت و پارلمان عراق به‌شدت نسبت به استفاده از خاک خود برای تهاجم علیه همسایگان هشدار داده‌اند. میزبانی اقدام نظامی مستقیم علیه ایران می‌تواند برای بغداد هزینهٔ سنگینی داشته باشد و موجب ناآرامی داخلی یا تنش با ایران شود.
• مشکل لجستیکی و فاصله جغرافیایی
  حمله زمینی گسترده به ایران نیازمند عبور نیروها، زرهی و پشتیبانی طولانی‌مدت است. فاصله از خاک عراق به اهداف در ایران، نیاز به تدارکات، خطوط تأمین، سوخت، تأمین آتش و مهیا کردن تدارکات خدماتی دارد که در میدان نبرد نامطمئن است.
• جغرافیا، دفاع طبیعی و ظرفیت ایران
  بخش غربی و شمال‌غرب ایران با رشته‌کوه زاگرس، مناطق کوهستانی و فواصل قابل‌توجه، میدان نبرد را برای مهاجم دشوار می‌کند. از سوی دیگر، ایران دارای سامانه‌های موشکی، پهپادی و دفاعی گسترده است که می‌تواند مهاجم را تحت فشار قرار دهد. به عنوان مثال، گزارش تحلیلگرانی مثل موسسه Center for Strategic and International Studies از حملات موشکی ایران به پایگاه‌های آمریکایی در عراق نشان می‌دهد که تهران توان این نوع عملیات را دارد.
• محدودیت توان اسرائیل در عملیات زمینی عمیق
  اگرچه اسرائیل توانمندی نظامی بالایی دارد، اما تجربه آن بیشتر در عملیات‌های سریع، محدود، یا هوابرد است؛ پیشروی زمینی گسترده در خاک ایران که یک کشور بزرگ و دارای ارتش منظم است، با چالش‌های متعدد مواجه خواهد بود.

سناریوهای ممکن و ارزیابی احتمال

برای روشن شدن موضوع، سه سناریوی محتمل را بررسی می‌کنیم:

احتمال شکست و دلایل آن

در سناریوی A، احتمال شکست بسیار بالاتر است، و چند عامل این موضوع را تشدید می‌کنند:

• مقاومت شدید ایران: ایران می‌تواند از راهبرد نامتقارن، استفاده از موشک، پهپاد، مین‌های ضد زره، دفاع فعال و بسیج مردمی بهره ببرد که هزینهٔ انسانی و مالی عملیات را به‌شدت افزایش می‌دهد.
• مشکلات اشغال و مدیریت منطقه: حتی در صورت پیشروی، نگهداشت منطقه، مدیریت امنیت، تأمین تدارکات و حفاظت از نیروها در داخل خاک ایران برای مهاجمان مشکل خواهد بود.
• هزینه سیاسی و بین‌المللی: دخالت زمینی گسترده می‌تواند عکس‌العمل شدید جهانی را به همراه داشته باشد، بحران بزرگ منطقه‌ای را شعله‌ور کند و متحدان آمریکا و اسرائیل را وارد میدان کند.
• واکنش عراق و منطقه: عراق به‌عنوان کشور میزبان ممکن است به‌شدت تحت فشار قرار گیرد، این می‌تواند منجر به خروج پایگاه‌ها، تشدید اعتراضات داخلی، یا آشفتگی امنیتی شود — چیزی که بر عملیات تأثیر خواهد گذاشت.

پیامدهای احتمالی شکست

بروز شکست در چنین عملیات بزرگی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد:

• کاهش مشروعیت و اعتبار آمریکا و اسرائیل، افزایش هزینهٔ داخلی سیاسی برای دولت‌هایشان.
• تشدید بحران منطقه‌ای؛ احتمال گسترش درگیری به کشورهای همسایه، استفاده از میدان عراق یا سوریه، و فعال شدن دیگر بازیگران مانند Hezbollah، گروه‌های نیابتی ایران یا ترکیه.
• اختلال‌های شدید در امنیت انرژی و حمل‌ونقل منطقه‌ای؛ ایران ممکن است مسیرهای نفتی یا دریایی را هدف بگیرد یا سیاست فشار اقتصادی را تشدید کند.
• بی‌ثباتی بیشتر در عراق؛ ممکن است عراق به صحنهٔ مقابله با نیروهای آمریکایی تبدیل شود یا فضای امنیتی آن به‌طور جدی آسیب ببیند.

نتیجه‌گیری

با جمع‌بندی آنچه گفته شد، می‌توان چنین بیان کرد: تهاجم زمینی گسترده از خاک عراق به ایران توسط آمریکا و اسرائیل در کوتاه‌مدت بسیار نامحتمل است (احتمال حدود ۵ تا ۱۵ درصد). اگر این تهاجم رخ دهد، احتمال موفقیت استراتژیک آن بالا نیست؛ یعنی تبدیل به اشغال موثر و تثبیت شده برای مهاجم بسیار دشوار است و احتمال شکست یا خروج در شرایط نامطلوب بسیار زیاد است (حدود ۶۰ تا ۸۵ درصد). سناریوهای محدودتر (نفوذ ویژه، حمله هوایی/موشکی) بسیار محتمل‌تر هستند و برای مهاجم گزینه‌های معقول‌تر به‌شمار می‌آیند.

نویسنده:امین کائیدی شادگان