ملت بحران‌ساز یا ملت بحران‌فهم؟ رفتار متفاوت ایرانی‌ها در برابر بحران‌ها

🧭 مقدمه: ملتی که برعکس واکنش نشان می‌دهد

در بسیاری از کشورها، هنگام جنگ یا بحران‌های شدید:
– مردم به خیابان می‌ریزند یا پناه می‌گیرند.
– سرقت، شورش و آشوب‌های مدنی رخ می‌دهد.
– مخالفان حکومت، به فرصت تبدیل می‌شوند.

اما در ایران، بارها و بارها، عکس این سناریو را دیده‌ایم:
بحران که می‌آید، مردم متحدتر، ساکت‌تر، و حتی مسئول‌تر عمل می‌کنند.

🎯 نمونه‌های مستند از رفتار متعالی در بحران

۱. زندان اوین در جنگ ۱۲ روزه

وقتی اسرائیل زندان اوین را هدف قرار داد، برخلاف انتظار جهانی:
– زندانیان نه‌تنها شورش نکردند، بلکه در انتقال سایرین و کمک به نظم محیط مشارکت داشتند.
– حتی برخی رسانه‌ها از «همکاری بدون چشمداشت زندانیان سیاسی و عادی» در جابه‌جایی اضطراری خبر دادند.

۲. فرار نکردن از جنگ

در مقایسه با افغانستان، عراق، سوریه و حتی اوکراین:
– در هیچ دوره‌ای از جنگ یا تحریم، مردم ایران فرار دسته‌جمعی نکردند.
– حتی در بدترین دوران جنگ ایران و عراق، برخی داوطلبانه به جبهه رفتند یا در پشتیبانی شهری مشارکت کردند.

۳. واکنش به پهپاد در محله مسکونی

در یکی از موارد اخیر، یک تیم سارق هنگام ورود به منزلی، با پهپاد مشکوک روبرو شد و به‌جای استفاده از موقعیت، به پلیس اطلاع داد.

۴. قطع مزاحمت تلفنی در بحران‌ها

طبق گزارش اورژانس تهران:
– در طول جنگ ۱۲ روزه، مزاحمت‌های تلفنی تقریباً صفر شد.
– حتی مردمی که به‌طور معمول شوخی می‌کردند، به شکل جدی مشارکت کردند.

۵. عدم سرقت از فروشگاه‌ها

در سایر کشورها (مانند آمریکا یا شیلی) در زمان بحران، فروشگاه‌ها غارت می‌شوند.
اما در ایران:
– در زلزله بم، زلزله کرمانشاه، کرونا، و حملات اخیر، هیچ‌گونه غارت فروشگاهی ثبت نشد.
– حتی برخی مغازه‌داران بدون حضور، درهای فروشگاه را باز گذاشتند.

🧬 ریشه‌شناسی این رفتار عجیب

۱. فرهنگ تاریخی همبستگی در برابر تهاجم

از حمله مغول تا قاجار، از مشروطه تا جنگ تحمیلی، ایرانی‌ها در لحظه‌های تهدید بیرونی، داخلی‌ها را رها نمی‌کنند.

۲. حس ناخودآگاه ملی‌گرایانه (حتی در اپوزیسیون)

حتی برخی مخالفان حاکمیت در مواقع تهدید خارجی دچار تعارض عاطفی می‌شوند و به دفاع از وطن گرایش پیدا می‌کنند.

۳. تربیت مذهبی/فرهنگی بر مبنای ایثار و مسئولیت

بسیاری از مردم ایران، با مفاهیمی چون “همسایه”، “حق‌الناس”، “شرف ملی” و “مسئولیت فردی” تربیت شده‌اند؛ در بحران، این مفاهیم فعال می‌شوند.

📌 نتیجه نهایی: ملتی که باید دوباره شناخته شود

رفتار مردم ایران در بحران‌ها، نه حاصل اجبار است، نه ترس.
بلکه نوعی هویت جمعی تاریخی و فرهنگی است که در لحظه تهدید، به کنش‌گری اخلاقی تبدیل می‌شود.

در دنیایی که نظم فروپاشیده، شاید وقت آن رسیده که رسانه‌های جهانی، به‌جای تحقیر یا تخریب، به مردم ایران با نگاه دقیق‌تری نگاه کنند.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای