آمریکا بی‌نفت نشده، اما دیگر مطمئن هم نیست

این تحلیل با هدف خطاب مستقیم به آن بخش از روشنفکران جامعه ایران که هنوز «قدرت» را با «جاودانگی» اشتباه می‌گیرند نوشته شده است.

آمریکا بی‌نفت نشده، اما دیگر مطمئن هم نیست
خطابی به روشنفکرانی که افول را نمی‌بینند

مسئله امروز، دوست داشتن یا دشمنی با آمریکا نیست؛ مسئله تشخیص روند است. روشنفکری اگر نتواند روند را ببیند، به مبلّغ وضع موجود تبدیل می‌شود، نه منتقد آن. آمریکا هنوز قدرت دارد، اما نشانه‌های افول را دیگر نمی‌توان با برچسب «توهم توطئه» پاک کرد.

همان‌طور که شوروی در اوج زرادخانه هسته‌ای فروپاشید، آمریکا هم ممکن است در اوج رسانه، دلار و ناو هواپیمابر دچار فرسایش شود. امپراتوری‌ها با کمبود آغاز نمی‌کنند؛ با نااطمینانی آغاز می‌کنند.

مصادره سیستماتیک نفتکش‌ها، امنیتی‌کردن انرژی و شکستن قواعد حقوق بین‌الملل، رفتار قدرتی مطمئن نیست. این رفتار، رفتار قدرتی است که می‌داند آینده‌اش قابل پیش‌بینی نیست. اگر آمریکا به وفور انرژی خود اطمینان داشت، بازار را مدیریت می‌کرد، نه دریاها را ناامن.

اینجاست که باید حافظه تاریخی را فعال کرد. امام خمینی(ره) در زمانی از افول شوروی سخن گفت که بسیاری از روشنفکران داخلی، شوروی را «بدیل پایدار سرمایه‌داری» می‌دانستند. آن هشدار جدی گرفته نشد؛ اما تاریخ، قضاوتش را انجام داد. شوروی فروپاشید، نه به‌دلیل کمبود موشک، بلکه به‌دلیل فروپاشی معنا و اقتصاد.

امروز، آیت‌الله خامنه‌ای از افول آمریکا سخن می‌گوید. این سخن نه شعار است و نه آرزو؛ بلکه تشخیص یک مسیر فرسایشی است: بحران انرژی، بدهی نجومی، قطبی‌سازی اجتماعی، افول اعتماد عمومی، و تبدیل نفت به ابزار زور. این‌ها نشانه‌های افول‌اند، نه سقوط آنی؛ و روشنفکر اگر تفاوت این دو را نفهمد، تحلیل‌گر نیست، مصرف‌کننده روایت مسلط است.

مشکل بخشی از روشنفکری ایران این است که افول آمریکا را فقط زمانی می‌پذیرد که CNN آن را تیتر کند. اما افول‌ها معمولاً از جایی شروع می‌شوند که رسانه‌های امپراتوری اجازه دیدنش را نمی‌دهند. قدرت‌ها وقتی مطمئن‌اند، قانون می‌نویسند؛ وقتی نگران‌اند، قانون را مصادره می‌کنند.

آمریکا هنوز فرو نریخته، همان‌طور که شورویِ سال ۱۹۸۵ هم فرو نریخته بود. اما کسی که نشانه‌ها را نمی‌بیند، محکوم است لحظه فروپاشی را هم نفهمد. مصادره نفتکش‌ها، برداشت بی‌محابا از ذخایر استراتژیک، و تهدید مسیرهای انرژی، همگی اعتراف‌های غیررسمی‌اند به این واقعیت که دوران اطمینان تمام شده است.

این یادداشت، دعوت به شادی زودهنگام نیست؛ دعوت به بیداری تحلیلی است. نه آمریکا شیطان مطلق است، نه افولش خیال‌پردازی. تاریخ با کسانی که افول را انکار می‌کنند، مهربان نیست؛ همان‌طور که با مبلغان جاودانگی شوروی مهربان نبود.

و شاید مهم‌ترین پرسش برای روشنفکر ایرانی این باشد:
آیا می‌خواهد تحلیل‌گر تاریخ باشد، یا حاشیه‌نویس امپراتوری‌ای که نشانه‌های فرسایشش را دیگر نمی‌شود پنهان کرد؟

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک