سلاحی که هنوز رونمایی نشده؛ ایران در آستانه تولد یک قدرت ترکیبی در نبرد آب–هوا–فضا

یادداشت ژورنالیستی

سلاحی که هنوز رونمایی نشده؛ ایران در آستانه تولد یک قدرت ترکیبی در نبرد آب–هوا–فضا

در سال‌های اخیر، هر بار که فرماندهان نظامی ایران از «یک توان جدید» سخن گفته‌اند، چند ماه بعد ردّ آن را در میادین واقعی جنگ دیده‌ایم؛ از پهپادهای رزمی تا موشک‌های مانورپذیر، از سلاح‌های زیرسطحی تا عملیات‌های فراسرزمینی. ایران مدعی نیست که قدرت بلامنازع منطقه است، اما یک واقعیت را نمی‌توان انکار کرد: این کشور هرگاه ادعایی درباره یک سلاح مطرح کرده، دیر یا زود آن سلاح در میدان نبرد دیده شده است.

این روزها اما حرف تازه‌ای در میان است؛ حرفی که نه به‌طور کامل تشریح شده و نه به‌طور رسمی رونمایی. سردار علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، در سخنانی صریح اعلام کرده که ایران به ترکیب جدیدی از توانایی‌ها دست یافته؛ ترکیبی که مرز میان دریا، زیر آب، هوا و حتی فضای نزدیک را محو می‌کند. به زبان ساده: ایران در حال نزدیک‌کردن سه قلمرو جنگی به یکدیگر است.

۱. از «حدید ۱۱۰» تا موشک‌های فرا‌جوی؛ نشانه‌های یک جهش

ایران در نمایشگاه‌های اخیر دفاعی خود پهپاد «حدید ۱۱۰» را رونمایی کرد؛ پهپادی با پیشران جت، سرعت بالا، زمان واکنش کوتاه و امضای راداری پایین. این پهپاد نه یک وسیله تجملاتی، بلکه پاسخی است به جنگ‌های آینده؛ جنگ‌هایی که در آن سرعت، پنهان‌کاری و توان حمله دقیق، جایگزین ارتش‌های بزرگ و کند شده‌اند.

در کنار آن، موشک‌های بالستیک ایران سال‌هاست که مسیر خود را از داخل جو فراتر برده‌اند و در بخش قابل توجهی از پرواز، در فضای نزدیک زمین حرکت می‌کنند؛ جایی که رادارهای کلاسیک کمتر کارآمدند و رهگیری دشوارتر است. موشک‌های مانورپذیر با کلاهک جداشونده نیز این روند را تکمیل کرده‌اند: اوج‌گیری، خروج از جو، انتخاب مسیر، سپس بازگشت سریع و شیرجه مرگبار روی هدف.

این‌ها بخشی از پازلی است که نیمی از آن روی میز دیده می‌شود و نیم دیگر هنوز زیر کاغذ محرمانه مانده.

۲. زیر آب؛ قلمرویی که ایران از آن عبور کرده است

در ادبیات نظامی، دستیابی به سلاح‌های «زیرسطحی» یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های ساختار بازدارندگی است. اما ایران به‌تدریج از مرحله آزمایش، به مرحله بهره‌برداری عملیاتی رسیده است: زیردریایی‌های بومی، اژدرهای پرسرعت، پهپادهای زیرسطحی و سامانه‌هایی که می‌توانند از دل دریا به سمت اهداف دور شلیک شوند.

پیام این توانایی روشن است:
هیچ ناو، کاروان یا پایگاه فرامنطقه‌ای نمی‌تواند زیر سایه امنیت آب‌های دور آسوده باشد.

۳. اما راز اصلی؛ «ترکیب» این توانایی‌هاست

همه این‌ها در سطح منطقه خبر جدیدی نیست. آنچه تازه است، سخنانی است که سردار تنگسیری بیان کرده و هنوز هیچ تصویر رسمی از آن منتشر نشده:

«سلاحی داریم که از زیر آب شروع می‌شود و در هوا هدف را شکار می‌کند؛ سلاحی که مشابه آن در هیچ نیروی دریایی جهان نیست.»

این جمله، اگرچه کوتاه است، اما پیام روشنی دارد:
ایران در حال ساخت یا آماده‌سازی یک سلاح هیبریدی است؛
سلاحی که می‌تواند:

• از زیر آب شلیک شود
• به سطح بیاید
• به وسیله پروازی تبدیل شود
• و در نهایت همچون یک موشک یا پهپاد هوشمند، هدف را در هوا یا زمین نابود کند

چنین سلاحی، اگر عملیاتی شود، ترکیب سه حوزه جنگی را به‌هم پیوند می‌دهد:
زیرسطح – سطح آب – هوا
و حتی در صورت استفاده از فناوری‌های بالستیک یا هایپرسونیک، فضای نزدیک را نیز در بر می‌گیرد.

این همان نقطه‌ای است که قدرت‌های بزرگ جهان از آن هراس دارند:
یک سلاح غیرقابل پیش‌بینی که از جایی شلیک می‌شود که کمتر کسی انتظارش را دارد.

۴. چرا ایران چنین مسیری را انتخاب کرده؟

پاسخ روشن است: تجربه جنگ‌های اخیر.

در «جنگ ۱۲ روزه»، ایران عملاً توان عبور همزمان از چند لایه پدافندی را به نمایش گذاشت.
پدافندهای چندملیتی از خلیج‌فارس تا مدیترانه، در برابر کلاهک‌های مانورپذیر با سرعت بالا درمانده بودند.
وقتی این تجربه با توان زیرسطحی، پهپادهای جت و اژدرهای پیشرفته جمع شود، نتیجه روشن است:

ایران در حال ساخت نوعی ناتوازن‌سازی نظامی است؛ سلاحی فعلاً بی‌نام که نه به‌طور کامل بالستیک است، نه یک اژدر ساده و نه یک پهپاد معمولی.

این قدرت ترکیبی، قواعد جنگ را به نفع ایران تغییر می‌دهد.

۵. رونمایی یا عدم رونمایی؛ بازی هوشمندانه تهران

ایران در یک نکته ثابت‌قدم بوده:
هرگاه سلاحی را معرفی کرده، آن سلاح دیر یا زود در میدان واقعی جنگ دیده شده است.

از این رو عدم رونمایی رسمی از «سلاح ترکیبی» تنها یک معنا دارد:
این سلاح وجود دارد، اما زمان استفاده از آن هنوز نرسیده است.

در بازی بازدارندگی، گاهی «اصرار بر ابهام» خود یک سلاح است.

۶. سخن پایانی؛ خاورمیانه وارد دوره جدیدی از نبرد می‌شود

اگر این سلاح همان ترکیبی باشد که فرماندهان سپاه اشاره کرده‌اند، منطقه با یک واقعیت جدید روبه‌رو خواهد شد:
سلاحی که از زیر آب شروع می‌شود، از هوا عبور می‌کند و با سرعتی غیرقابل رهگیری به هدف می‌رسد.

این فناوری ایران را از یک قدرت منطقه‌ای دفاعی، به یک بازیگر صاحب حوزه نبرد چندلایه تبدیل می‌کند؛ حوزه‌ای که در آن مرز میان دریا، هوا و فضا برداشته می‌شود.

در برابر چنین نظمی، دشمنان ایران تنها یک گزینه دارند:
یا قواعد بازی را بپذیرند،
یا وارد رقابتی شوند که پایانش هنوز قابل پیش‌بینی نیست.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک