فجایع انسانی؛ سودان و افغانستان زیر آوار جنگ و بلای طبیعی

فجایع انسانی؛ سودان و افغانستان زیر آوار جنگ و بلای طبیعی

وقتی سخن از فجایع انسانی می‌آید، دو کشور در مرکز توجه قرار گرفته‌اند: سودان و افغانستان. هر دو کشور، در روزهای اخیر شاهد حوادثی مرگبار بوده‌اند؛ یکی فرو ریختن زمین در منطقه دارفور سودان که هزاران کشته برجای گذاشت و دیگری زلزله سهمگین در استان کنر افغانستان که بیش از دو هزار نفر را به کام مرگ کشاند. این دو فاجعه نه تنها به‌عنوان رویدادهای طبیعی، بلکه به‌مثابه آینه‌ای از وضعیت ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این کشورها شناخته می‌شوند.

سودان؛ جنگ و فاجعه در دارفور

در ۳۱ اوت ۲۰۲۵، زمین‌ریزش گسترده‌ای در منطقه دارفور، بیش از هزار کشته بر جای گذاشت و یک روستا را کاملاً نابود کرد. این فاجعه به خودی خود می‌توانست یک حادثه محلی باشد، اما به دلیل شرایط خاص سودان به بحرانی انسانی بدل شد. سودان سال‌هاست گرفتار جنگ داخلی، خشونت‌های قومی و رقابت میان نیروهای مسلح است. همین جنگ باعث شده که نه دولت مرکزی توانایی امدادرسانی داشته باشد و نه سازمان‌های خارجی امنیت کافی برای ورود به منطقه پیدا کنند. در نتیجه، قربانیان نه تنها از بلای طبیعی، بلکه از بی‌توجهی و جنگ قدرت جان خود را از دست می‌دهند.

فاجعه دارفور تنها در ادامه یک زنجیره دردناک است. پیش‌تر نیز جنگ در این منطقه، بیش از ۱۵۰ هزار کشته و میلیون‌ها آواره برجای گذاشته بود. در کنار این‌ها، قحطی، شیوع وبا و بی‌خانمانی گسترده بر شدت بحران افزوده است. فاجعه جدید همچون «ضربه نهایی» بر پیکر مردمی است که پیش‌تر از جنگ و فقر جان به لب شده‌اند.

افغانستان؛ زلزله در دل انزوای سیاسی

در همان روزها، افغانستان نیز با فاجعه‌ای دیگر روبه‌رو شد. زلزله‌ای به بزرگی ۶.۸ ریشتر استان کنر را لرزاند و بیش از ۲۲۰۰ کشته به‌جا گذاشت. بنا به گزارش‌ها، بیش از ۹۸ درصد خانه‌های این منطقه نابود شدند و صدها هزار نفر بی‌خانمان شدند. اما آنچه این زلزله را فاجعه‌بارتر کرد، ضعف زیرساخت‌ها، حاکمیت طالبان و انزوای بین‌المللی افغانستان بود.

بیشتر خانه‌ها در مناطق کوهستانی افغانستان با مصالح بسیار ضعیف ساخته شده‌اند. نبود مهندسی و ساخت‌وساز مقاوم، سبب شد که زلزله‌ای متوسط، ابعادی فاجعه‌بار به خود بگیرد. علاوه بر این، سیاست‌های طالبان در محدود کردن فعالیت نهادهای امدادی، به‌ویژه در حوزه کمک‌رسانی به زنان، روند امداد را با مشکل مواجه کرد. بسیاری از خانواده‌ها حتی در روزهای ابتدایی پس از زلزله، از کمک‌های ابتدایی مانند غذا، دارو و سرپناه بی‌بهره ماندند.

افغانستان پیش‌تر هم شاهد زلزله‌های ویرانگر بوده است، اما این‌بار شرایط ویژه سیاسی و فقدان ارتباط گسترده با جهان، سبب شد که امدادرسانی به کندی و با موانع جدی پیش برود. سازمان‌های بین‌المللی نیز به دلیل کمبود بودجه و محدودیت‌های طالبان، نتوانستند به سرعت وارد عمل شوند.

شباهت‌های سودان و افغانستان؛ الگوی مشترک سقوط انسانی

۱. نبود حاکمیت باثبات: هر دو کشور فاقد دولتی مقتدر و مشروع برای مدیریت بحران هستند. در سودان جنگ داخلی و در افغانستان حکومت طالبان، هر دو مانع ایجاد ساختاری کارآمد شده‌اند.

۲. زیرساخت‌های ضعیف: در سودان به دلیل جنگ، و در افغانستان به دلیل عقب‌ماندگی تاریخی، زیرساخت‌ها کاملاً ناکارآمدند. این یعنی هر حادثه طبیعی به فاجعه‌ای مرگبار بدل می‌شود.

۳. فقر و بی‌خانمانی: هر دو فاجعه به بی‌خانمان شدن صدها هزار نفر انجامید. مردمی که پیش‌تر درگیر فقر و قحطی بودند، حالا با از دست دادن سرپناه، در شرایطی حتی بدتر قرار گرفتند.

۴. وابستگی به کمک‌های خارجی: سودان و افغانستان به دلیل ضعف داخلی، ناچار به اتکا به کمک‌های جهانی هستند. اما کاهش بودجه‌های امدادی و پیچیدگی‌های سیاسی، این کمک‌ها را ناکافی ساخته است.

تفاوت‌ها؛ مسیرهای جداگانه در دل رنج مشترک

۱. ماهیت بحران سیاسی: سودان درگیر جنگ داخلی فعال و رقابت نظامی است. افغانستان، هرچند جنگ گسترده‌ای ندارد، اما با انسداد سیاسی و انزوای بین‌المللی روبه‌روست.

۲. ابعاد فرهنگی: در افغانستان، تبعیض علیه زنان امدادرسانی را با مشکل مواجه کرده است. در سودان، مشکل بیشتر رنگ قومی و قبیله‌ای دارد و بعضی گروه‌ها عمداً هدف بی‌توجهی قرار می‌گیرند.

۳. نوع فاجعه: سودان قربانی فرو ریختن زمین شد، افغانستان قربانی زلزله. هر کدام در بستر خاصی از بحران سیاسی و اجتماعی رخ دادند.

۴. تصویر جهانی: افغانستان به‌دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و سابقه جنگ، بیشتر در مرکز توجه رسانه‌هاست. سودان اما در حاشیه خبرها قرار دارد و فریاد قربانیانش کمتر شنیده می‌شود.

جمع‌بندی

سودان و افغانستان نشان می‌دهند که فاجعه طبیعی به‌تنهایی عامل نابودی یک جامعه نیست. آنچه این فجایع را به تراژدی‌های انسانی تبدیل می‌کند، ترکیب حادثه طبیعی با ضعف حکمرانی، جنگ داخلی، فقر و انزوای سیاسی است. سودان در میدان جنگ و افغانستان در زندان انزوا، هر دو درگیر چرخه‌ای هستند که مرگ و ویرانی را تکرار می‌کند.

شباهت‌های میان آن‌ها بیانگر الگویی مشترک از سقوط انسانی است، اما تفاوت‌ها نشان می‌دهد که هر کشور مسیر خاصی در این فروپاشی طی می‌کند. دارفور در میان آتش جنگ می‌سوزد، کنر زیر آوار زلزله دفن شد؛ اما پیام نهایی یکی است: بدون صلح و حاکمیت کارآمد، هیچ جامعه‌ای در برابر بلایای طبیعی ایمن نخواهد بود.

نویسنده:امین کائیدی شادگان