نپال؛ کشوری در میانه هند و چین، بر سر دوراهی فروپاشی یا بقا

نپال؛ کشوری در میانه هند و چین، بر سر دوراهی فروپاشی یا بقا

نِپال (नेपाल) با موقعیت ژئوپلیتیکی منحصر به‌فرد خود، میان دو قدرت بزرگ آسیا یعنی چین و هند قرار گرفته است. همین همسایگی دو ابرقدرت، نپال را از یک سو به نقطه اتصال استراتژیک آسیای جنوبی و از سوی دیگر به میدان رقابت پکن و دهلی تبدیل کرده است. با این حال، ضعف ساختار حکمرانی داخلی، تنش‌های اجتماعی و اکنون موج اعتراضات جوانان علیه محدودیت‌های شبکه‌های اجتماعی، تصویر شکننده‌ای از آینده این کشور ارائه می‌دهد.

دشمنان نپال و سناریوی فروپاشی

اعتراضات اخیر در کاتماندو و شهرهای بزرگ تنها به موضوع ممنوعیت ۲۶ شبکه اجتماعی محدود نمی‌شود؛ بلکه نشانه‌ای است از شکاف‌های عمیق اجتماعی و سیاسی که سال‌ها انباشته شده‌اند. دشمنان نپال—چه در سطح داخلی و چه در سطح بین‌المللی—اکنون این وضعیت را فرصتی برای فروپاشی تدریجی کشور می‌دانند.

• در داخل: ضعف نهادهای سیاسی، فساد اقتصادی و بی‌اعتمادی مردم به دولت، بستر مناسبی برای انفجار اجتماعی فراهم کرده است.
• در خارج: هر دو همسایه بزرگ (هند و چین) تلاش می‌کنند اعتراضات را به‌گونه‌ای هدایت کنند که منافع ژئوپلیتیکی‌شان حفظ شود. دشمنان پنهان نپال نیز از بی‌ثباتی استقبال می‌کنند، زیرا فروپاشی این کشور می‌تواند راه نفوذ استراتژیک تازه‌ای در قلب آسیا باز کند.

اعتراضات به‌عنوان بخشی از فروپاشی

وقتی حکومت به جای گفت‌وگو با نسل جوان، به تیراندازی، سرکوب خیابانی و قطع رسانه‌ها روی می‌آورد، اعتراضات از یک نارضایتی ساده به بخشی از فرآیند فروپاشی تبدیل می‌شوند. این اعتراضات دیگر صرفاً یک جنبش مدنی نیستند، بلکه نشانه‌ای از گسست میان مردم و حاکمیت هستند؛ گسستی که در صورت تداوم، بنیان‌های دولت-ملت نپال را تهدید خواهد کرد.

مقایسه با ایران؛ نمونه‌ای از اعتراضات شکست‌خورده

ایران در دو دهه اخیر بارها شاهد اعتراضات خیابانی بوده است. اگرچه این اعتراضات توانستند فضای رسانه‌ای و سیاسی کشور را تحت‌تأثیر قرار دهند، اما در نهایت به دلیل انسجام ملی، تجربه تاریخی و مقاومت ساختار حکومتی، هرگز به فروپاشی نینجامیدند.

تفاوت کلیدی میان ایران و نپال در این است که:

• ایران از پشتوانه تاریخی، هویتی و نهادهای قدرتمندتر برخوردار است؛
• نپال کشوری کوچک و وابسته به همسایگان است که می‌تواند در بازی‌های منطقه‌ای قربانی شود؛
• اعتراضات در ایران به شکست فروپاشی‌طلبان انجامید، اما در نپال، همان اعتراضات می‌تواند پله‌ای به‌سوی فروپاشی واقعی باشد.

جمع‌بندی

نپال امروز در نقطه حساسی ایستاده است:
یا با اصلاحات داخلی، تقویت اعتماد عمومی و حفظ استقلال در برابر بازی قدرت‌های خارجی مسیر بقای خود را تضمین می‌کند، یا با ادامه سرکوب و بی‌توجهی به خواست مردم، وارد چرخه فروپاشی خواهد شد.
اعتراضات اخیر جوانان، صرفاً یک حرکت اجتماعی نیست؛ بلکه نماد آغاز نبرد برای هویت و بقای نپال است—نبردی که می‌تواند درس‌هایی برای دیگر کشورها، از جمله ایران، در خود داشته باشد.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای