تحلیل خبر توبیخ وزیر اقتصاد در مجلس

تحلیل خبر توبیخ وزیر اقتصاد در مجلس را با در نظر گرفتن سه نکته کلیدی تورم، تحریم‌ها و بازار جهانی ارائه می‌دهم:

🔴 صورت‌مسئله:

در جلسه‌ای غیرعلنی در مجلس شورای اسلامی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، وزیر اقتصاد و رئیس سازمان برنامه و بودجه را به‌دلیل عملکرد ضعیف اقتصادی و آشفتگی بازار ارز به‌شدت توبیخ کرد. این توبیخ در فضایی از نارضایتی شدید عمومی، رشد نرخ دلار (عبور از ۹۳ هزار تومان) و تلاطم بازارها رخ داد.

🧩 تحلیل با سه محور:

۱. 🔻 تورم داخلی: محصول بی‌برنامگی یا فشار خارجی؟

تورم فعلی در ایران، که بسیاری از کالاهای مصرفی را برای خانواده‌های متوسط و کم‌درآمد غیرقابل‌خرید کرده، نتیجه‌ی مستقیم چند عامل است:

• افزایش نرخ ارز: بی‌ثباتی در بازار دلار به‌شدت هزینه واردات مواد اولیه و کالاهای نهایی را افزایش داده.
• کسری بودجه دولت: دولت برای تأمین بودجه، اقدام به خلق نقدینگی از طریق استقراض یا چاپ پول می‌کند که محرک اصلی تورم است.
• ضعف در سیاست‌گذاری مالی و پولی: تیم اقتصادی دولت نتوانسته است برای مهار نقدینگی و هدایت سرمایه به سمت تولید راهکاری مؤثر ارائه دهد.

⬅️ نتیجه: توبیخ وزیر اقتصاد، بازتاب فشارهای سیاسی از سوی مجلس است که خود نیز در شکل‌گیری این وضعیت بی‌نقش نبوده، اما فعلاً با هدف پاسخ‌گویی به افکار عمومی انجام شده.

۲. 🛑 تحریم‌ها؛ سایه دائمی بر سیاست اقتصادی

تحریم‌های مالی، نفتی و بانکی که به‌ویژه از زمان خروج آمریکا از برجام (۲۰۱۸) تشدید شده‌اند، توانایی دولت در مدیریت منابع ارزی و تعامل با اقتصاد جهانی را به‌شدت کاهش داده‌اند:

• فروش محدود نفت و مشکل در انتقال ارز آن به داخل کشور.
• قطع دسترسی به سرمایه‌گذاری خارجی و خروج شرکت‌های بین‌المللی.
• انسداد شبکه بانکی بین‌المللی (مانند سوئیفت).

⬅️ نتیجه: حتی بهترین تیم اقتصادی در جهان هم در این سطح از انزوا، امکان مهار کامل بحران را نداشت؛ اما نبودِ شفافیت و پاسخ‌گویی در دولت، تأثیر منفی تحریم‌ها را تشدید کرده.

۳. 🌍 بازار جهانی؛ فرصتی که استفاده نشد

در شرایطی که برخی کشورها توانسته‌اند با هوشمندی از بحران‌های جهانی (مثل جنگ اوکراین، بحران انرژی و…) برای بازآرایی تجارت خود بهره بگیرند، ایران نتوانست از این شرایط بهره ببرد:

• رشد قیمت جهانی نفت می‌توانست منبع درآمد ارزی باشد، اما تحریم‌ها مانع شدند.
• فرصت تجارت با چین، روسیه، کشورهای منطقه به دلیل نبود ساختار پایدار و شفاف در صادرات از دست رفت.
• بازار رمزارزها، تکنولوژی و… نیز به‌دلیل سیاست‌های محدودکننده داخلی بلااستفاده ماند.

⬅️ نتیجه: بازار جهانی همچنان برای ایران هم تهدید است، هم فرصت. اما تا زمانی‌که نهادهای اقتصادی ما از حالت تدافعی خارج نشوند، هم‌چنان از این فرصت‌ها عقب خواهیم ماند.

✅ جمع‌بندی نهایی:

توبیخ وزیر اقتصاد، تنها یک اقدام نمادین برای آرام‌کردن افکار عمومی در برابر تورم فزاینده و رشد دلار است. بحران فعلی، زاییده‌ی سه عامل اصلی است:

1. تورم ساختاری ناشی از کسری بودجه و خلق پول،
2. تحریم‌های فلج‌کننده که مدیریت ارزی را ناممکن کرده،
3. عدم بهره‌برداری از بازار جهانی و فرصت‌های تجارت منطقه‌ای.

برای خروج از این بن‌بست، نیاز به یک بازنگری اساسی در استراتژی اقتصاد کلان کشور وجود دارد، نه صرفاً تغییر وزیر یا توبیخ در مجلس.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای