تاج در چنگ قدرت‌های فرامنطقه‌ای؛ نقش آمریکا، فرانسه، اسرائیل و ایران در مهندسی قدرت در امارات

امارات متحده عربی، کشوری کوچک اما پرنفوذ در خلیج فارس، به یکی از مهم‌ترین نقاط تلاقی منافع قدرت‌های جهانی تبدیل شده است. ساختار سیاسی این کشور به‌ظاهر باثبات، بیش از آنچه به چشم می‌آید، تحت تأثیر بازیگران خارجی قرار دارد؛ از ایالات متحده گرفته تا فرانسه و اسرائیل، و حتی ایران. این مقاله تلاش دارد ابعاد پنهان و آشکار این تأثیرات را واکاوی کند و نشان دهد که آیا اتکای شدید به حمایت‌های فرامنطقه‌ای موجب تقویت ثبات درونی امارات شده یا برعکس، بستری برای بی‌ثباتی پنهان فراهم کرده است.

۱. امارات و غرب؛ یک رابطه استراتژیک یا وابستگی؟

از زمان استقلال امارات در سال ۱۹۷۱، روابط نزدیک با ایالات متحده و کشورهای اروپایی یکی از ارکان سیاست خارجی این کشور بوده است. به‌ویژه پس از حملات ۱۱ سپتامبر، حضور نظامی آمریکا در امارات تقویت شد و نقش مشاوران غربی در ساختارهای امنیتی داخلی افزایش یافت. این روابط اکنون بیش از یک اتحاد راهبردی است؛ بلکه به نوعی وابستگی امنیتی و اطلاعاتی بدل شده که قدرت مانور داخلی را محدود می‌کند.

۲. پایگاه‌های نظامی و قراردادهای امنیتی؛ تضمین ثبات یا اشغال نرم؟

پایگاه هوایی الظفره در ابوظبی، به‌عنوان مقر مهم نیروهای آمریکایی، نه‌تنها از لحاظ نظامی، بلکه از نظر مهندسی قدرت سیاسی اهمیت دارد. حضور نظامیان فرانسوی و امضای قراردادهای میلیاردی تسلیحاتی نیز به ایجاد شبکه‌های نفوذ خارجی در ساختار دفاعی امارات منجر شده‌اند. برخی ناظران این وضعیت را «اشغال نرم» می‌دانند؛ و برخی دیگر، تضمین بقای رژیم‌های سلطنتی در خلیج‌فارس.

۳. اتحاد ابراهیم؛ از تل‌آویو تا ابوظبی

عادی‌سازی روابط با اسرائیل در قالب «پیمان ابراهیم» نقطه‌عطفی در سیاست خارجی امارات بود. این توافق‌نامه نه‌تنها در عرصه دیپلماتیک، بلکه در زمینه امنیتی و اطلاعاتی نیز ابعاد گسترده‌ای دارد. همکاری‌های مشترک در زمینه سایبری، کنترل شبکه‌های اسلام‌گرا، و مهار نفوذ ایران، امارات را به یکی از شرکای راهبردی اسرائیل در منطقه تبدیل کرده است.

۴. نفوذ ایران در امارات؛ از روابط اقتصادی تا شبکه‌های غیررسمی

برخلاف دشمنی‌های سیاسی آشکار میان ایران و امارات، روابط اقتصادی و اجتماعی پنهانی میان دو کشور پابرجاست. شهر دوبی میزبان ده‌ها هزار ایرانی‌تبار است که نقش فعالی در اقتصاد محلی دارند. همچنین، روابط مالی و تجاری پشت‌پرده‌ای که تحریم‌ها را دور می‌زنند، به تهران اجازه داده است در برخی سطوح، نفوذ اطلاعاتی و اقتصادی خود را حفظ کند. این واقعیت می‌تواند در سناریوهای خاص، یک اهرم بازدارنده یا عامل بی‌ثباتی باشد.

۵. قدرت‌های خارجی و مهندسی امنیت داخلی

در دهه اخیر، بسیاری از نهادهای امنیتی و نظامی امارات تحت آموزش و سازماندهی مشاوران آمریکایی و اروپایی قرار گرفته‌اند. نیروهای ویژه، گارد ریاستی و دستگاه‌های اطلاعاتی به‌شدت به فناوری و راهبردهای غربی وابسته‌اند. این مهندسی امنیتی از بیرون، اگرچه ظاهراً موفق به مهار نارضایتی‌ها شده، اما پرسش‌هایی درباره استقلال تصمیم‌گیری داخلی ایجاد کرده است.

۶. آیا حمایت خارجی می‌تواند مانع وقوع کودتا در امارات شود؟

در حالی‌که بسیاری معتقدند حضور نظامی خارجی و اتحاد با قدرت‌های فرامنطقه‌ای، بیمه‌نامه‌ای برای جلوگیری از کودتا یا بی‌ثباتی است، برخی تحلیلگران بر این باورند که اتکای بیش‌ازحد به چنین حمایت‌هایی می‌تواند ساختار قدرت را شکننده و وابسته کند. اگر روزی تعادل این حمایت‌ها بر هم بخورد یا منافع بازیگران خارجی تغییر یابد، امارات ممکن است با خلأ امنیتی خطرناکی مواجه شود.

نویسنده:امین کائیدی شادگان- پژوهشگر و تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و رسانه‌ای