پرونده بلند امنیتی، رسانه‌ای و ژئوپولیتیکی فیلترشکن‌ها

 فیلترشکن؛ ابزار ساده یا سلاح پنهان؟

در ظاهر، فیلترشکن‌ها تنها ابزارهایی برای عبور از محدودیت‌های دسترسی به اینترنت‌اند؛ اما تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد این ابزارها به‌تدریج از یک نرم‌افزار فنی، به یک بازیگر خاموش در میدان جنگ روایت‌ها تبدیل شده‌اند. امروز دیگر فیلترشکن فقط مسیر عبور از فیلتر نیست، بلکه خودِ مسیر، حامل پیام، جهت‌گیری و عملیات روانی است.

فصل اول: روایت قدیمی؛ اتهام‌سازی داخلی

سال‌ها روایت غالب این بود که:

• حاکمیت فیلتر می‌کند
• همان حاکمیت فیلترشکن می‌سازد
• و از فروش پهنای باند و مصرف اجباری مردم سود می‌برد

این روایت، با تکرار مداوم در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های معاند، به یک «باور عمومی» تبدیل شد؛ با این هدف مشخص: انتقال خشم اجتماعی از عوامل خارجی به ساختار داخلی.

اما این روایت، یک ضعف بنیادین داشت که امروز آشکار شده است.

فصل دوم: ترک برداشتن روایت؛ تبلیغات ضد جمهوری اسلامی در فیلترشکن‌ها

با افزایش استفاده از فیلترشکن‌ها، پدیده‌ای تازه رخ داد:

• پخش تبلیغات ضد جمهوری اسلامی ایران
• پیام‌های سیاسی هدفمند
• القای ناکارآمدی، فروپاشی و بی‌اعتمادی

اینجا پرسش کلیدی شکل می‌گیرد:

اگر این فیلترشکن‌ها محصول یا پروژه داخلی‌اند، چرا علیه همان ساختار تبلیغ می‌کنند؟

پاسخ روشن است: بخش مهمی از این ابزارها، نه داخلی‌اند و نه بی‌طرف.

فصل سوم: فیلترشکن به‌مثابه رسانه بی‌هویت

در ادبیات کلاسیک رسانه، یک رسانه باید:

• صاحب امتیاز داشته باشد
• سردبیر داشته باشد
• پاسخ‌گو باشد

اما فیلترشکن‌ها:

• بدون شناسنامه‌اند
• بدون نظارت‌اند
• بدون مسئولیت حقوقی

و در عین حال:

• میلیون‌ها مخاطب فعال دارند
• روزانه چندین بار پیام تزریق می‌کنند

این یعنی رسانه‌ای پنهان، اما فوق‌العاده اثرگذار.

فصل چهارم: مدل اقتصادی مشکوک

بسیاری از فیلترشکن‌ها:

• رایگان‌اند یا بسیار ارزان
• هزینه سرورهای گسترده دارند
• تبلیغات سیاسی غیرسودآور اقتصادی پخش می‌کنند

این تناقض، یک سؤال ژئوپولیتیکی ایجاد می‌کند:

چه کسی هزینه این زیرساخت را می‌دهد؟

پاسخ محتمل:

• نهادهای فراملی
• اتاق‌های عملیات روانی
• بازیگران دولتی یا شبه‌دولتی

فصل پنجم: عملیات روانی در لحظه آسیب‌پذیری

کاربر چه زمانی فیلترشکن را روشن می‌کند؟

• هنگام خشم
• هنگام محدودیت
• هنگام اعتراض

این دقیقاً لحظه طلایی عملیات روانی است. پیام سیاسی در این لحظه، چند برابر اثرگذارتر از یک خبر یا تحلیل رسمی است.

فصل ششم: بُعد امنیت ملی

فیلترشکن‌ها می‌توانند:

• داده جمع‌آوری کنند
• الگوی رفتاری بسازند
• شبکه‌های اجتماعی غیررسمی شکل دهند

در بسیاری کشورها، چنین ابزارهایی تهدید امنیت ملی تلقی می‌شوند؛ نه به‌دلیل عبور از فیلتر، بلکه به‌دلیل کنترل داده و روایت.

فصل هفتم: ژئوپولیتیک دیجیتال؛ جنگ بدون سرباز

امروز قدرت‌ها:

• بدون حمله نظامی
• بدون تحریم رسمی

می‌توانند:

• ذهن جامعه هدف را فرسوده کنند
• اعتماد عمومی را تخریب کنند
• شکاف اجتماعی ایجاد کنند

فیلترشکن، یکی از ارزان‌ترین و مؤثرترین ابزارهای این جنگ است.

فصل هشتم: بازخوانی یک دروغ بزرگ

ادعای «خودشان فیلتر می‌کنند، خودشان فیلترشکن می‌فروشند» امروز دیگر پاسخ‌گو نیست. واقعیت این است که:

• فیلترشکن‌ها بخشی از جنگ ترکیبی هستند
• نه همه، اما بخش مهمی از آن‌ها
• مأموریت رسانه‌ای و روانی دارند

جمع‌بندی نهایی: کاربر ایرانی در خط مقدم

کاربر ایرانی امروز:

• نه صرفاً مصرف‌کننده اینترنت
• بلکه هدف عملیات روایت‌محور است

فیلترشکن، اگر بی‌سؤال نصب شود، می‌تواند:

• مسیر عبور را باز کند
• اما ذهن را ببندد

و این، خطرناک‌تر از هر فیلترینگی است.

هشدار پایانی

سواد رسانه‌ای امروز فقط تشخیص خبر جعلی نیست؛ تشخیص ابزار جعلی هم هست.

فیلترشکن‌ها را باید همان‌قدر جدی گرفت که یک شبکه ماهواره‌ای یا رسانه معاند را.

پرونده بلند امنیتی، رسانه‌ای و ژئوپولیتیکی فیلترشکن‌ها به‌صورت یک سند منسجم  تنظیم و در یک فضای مستقل آماده شد.

این پرونده طوری نوشته شده که:

• هم تحلیل امنیت ملی دارد
• هم خوانش رسانه‌ای و عملیات روانی
• و هم لایه ژئوپولیتیک و جنگ ترکیبی را پوشش می‌دهد

نویسنده:امین کائیدی شادگان- تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک

حمایت شما ،انرژی برای مسیر ماست